Հրաչ Բեգլարյան, Պատմվածք

«ՆԻ՛ԽՏ ՊՈԼԻՏԻԿ»

Դարձյալ առավոտ է: Գիշերն անցել է, լույսը վետվետում է պատուհանիս վրա, և օրը թանձրանալ է փորձում երակներիս մեջ: Նոր օր է բացվել, ու ես մտածում եմ, որ սա մինչև հիմա աշխարհում իմ ապրած բոլոր օրերից ամենալավը պիտի լինի, ամենաերջանիկն ու ամենակարևորը, ամենասպասվածն ու ամենաարդյունավետը: Բաց եմ թողնելու նրա սանձը, և նա խենթ ու ջահել ձիու նման զրնգալու է հեռաստաններում: Ա՛յս օրը, հե՛նց այս: Հետո՞ ինչ, որ գլուխս ցավում է դարձյալ, և զարկերակային բարձր ճնշումն ուզում է պայթեցնել երակներս, ուզում է ինձ ինձանից հանել ու տանել փաթաթել մի այլ իրականության:

Նայում եմ պատուհանից դուրս: Նույն եղևնիներն են: Քանի՞սն են` երե՞քը, թե՞ չորսը: Մտովի հաշվում եմ ու տեղը չեմ բերում: Այն մեկը, այն ծայրինը, որ ճանապարհը կապող կամրջի գլխին է աճում, այն մյուսը, որ հենց կամրջի վրա է և միշտ ջրի պակաս է ունենում, ու արմատները խաշվում են կամրջի տակից փչող քամիներից: Ամռան կեսին քիչ է մնում չորանա, բայց ինքն իր մեջ ուժ է գտնում ու հույսը վարար անձրևի վրա դրած` սպասում է: Թվում է` աշնան անձրևների հետ ուր որ է  նորից կանաչելու է, բայց գալիս է ձմռան ցուրտը, ու եղևնին նորից անձնապաստան` լռում է կամրջի վրա: Նաև այն երրորդը` կամրջից մի քիչ ներքև, որ կարծես թե ավելի երջանիկ է և ավելի բախտավոր: Չգիտեմ ինքն իրեն բախտավոր համարո՞ւմ է, թե չէ, բայց, իմ կարծիքով, մյուսների հետ համեմատած այդ եղևնին ավելի բախտավոր է: Ավելի լավ է տեղը, քամիներն` ավելի քիչ, ու հողի մեջ կարծես թե ջրի երակներ կան, որ խոնավ են պահում արմատները:

Ինչ ուզում ես ասա` ծառերն էլ մարդկանց նման են, թվում է՝ ապրում եմ իրենց ուզածով, անկախ, բայց այնքան բան կա, որ նրանց դարձնում է խոցելի, ուրիշներից կախված:

Օրն սկսվում է եղևնիների մասին մտածելով ու մտովի դրսի ամպամած եղանակի դեմ կռվելով: Երկինքն ամպում է` ամպն իմ գլխի մեջ է հայտնվում, եղանակը բացվում է, բայց գլուխս երկնքի պես չի պարզվում: Թվում է ամպի բնակարանն իմ գլուխն է, իսկ ամպը տնակյաց է ինձ նման և ուր էլ գնում, արագ վերադառնում է իր կացարանը՝ չհասկանալով, որ իր գոյությամբ նեղում է ուրիշներին:

«Աշխատիր,- հուշում է ներքին ձայնս,- աշխատանքը բուժում է, աշխատանքը մոռացության է մատնում ամեն բան, ու գնում, անսահմանությանն են խառնվում ցավ ու հոգս, մտածմունք ու մտահոգություն»:

Միացնում եմ համակարգիչն ու նստում նրա անթարթ աչքի առաջ: Ի՞նչ եմ գրելու: Աշխարհն ինձանից գիր չի պահանջում, մարդիկ ժամանակ չունեն իմ գրի համար, ես եմ ինձ համոզում, թե գրող եմ ծնվել, ու չգրելը մեղք է: Իսկ համակարգիչը լռում է: Համակարգիչն իր մեջ ինչ ասես ունի` գունագեղ պատկերներ, զանազան երգեր, ձայներ` խառնիխուռն ու տարաշխարհիկ մտքեր… Ասենք մի նոր ձայն, մի նոր պատկեր էլ ես հանեցի իմ միջից ու տարա խառնեցի աշխարհի տարատեսակ ձայներին, ի՞նչ: Ի՞նչ կփոխվի աշխարհում: «Աշխարհում չի փոխվի, կփոխվի քո աշխարհում»,- համոզում եմ ինքս ինձ և փորձում եմ գրել մտքումս կամաց-կամաց սկիզբ առնող պատմվածքը: Պատմությունը սովորական է, աշխարհացունց ինչ-որ բանի մասին չէ, ոչ էլ պատմվածքիս հերոսներն են օրը յոթ դև սպանող հսկաներ: Մարդիկ են սովորական, իրենց գործն անող հասարակ բանվորներ: Ամեն առավոտ արթնանում են, մի երկու բուռ ջուր զարկում երեսներին, մի երկու բերան հաց են ուտում անհավես ու գնում են գործի: Տուն են սարքում ուրիշի համար: Պատ են շարում, շաղախ անում, կատակում կամ կռվում են, ընդմիջումներին սուրճ են խմում ֆռթացնելով, ու ոչ մի հերոսական բան չկա նրանց արածի մեջ:

Ուզում եմ գրել նրանց մասին, իսկ եղևնիները չեն թողնում: Գալիս մտնում են գրիս մեջ, անընդհատ ծիկրակում են այնպես, կարծես ես եմ նրանց տնկել այդ անհարմար վայրում, կարծես ես պիտի նրանց ջրեմ ամեն օր ու պարտականությունս չեմ կատարում:

 Ուզում եմ գրել Արտաշի մասին, որ թեև օրնիբուն բանվորություն է անում, չի նիհարում սակայն: Շատ չի ուտում կարծես, ամբողջ օրը շաղախ է կրում դույլերով, քար է բարձրացնում, դնում դազգահի վրա, որ վարպետ Վաղոն շարի, բայց էլի պարարտ է ամբողջ օրը ռեստորաններում անցկացրածի նման: Արտաշը չի ծխում, կարգին չի խմում, հաց չի ուտում ճաշի հետ, բայց գիրանում է:

-Կարո՞ղ է գաղտնի ես ուտում,- ձեռ է առնում Վաղոն,- ով գիտե՝ շաղախ բերելու ընդմիջումներին բերանդ բան ես գցում,- ասում, իր կատակի վրա ծիծաղում է սրտանց, ու Արտաշը չի նեղանում: Նեղանա-չնեղանա, միևնույն է, Վաղոն էլի ասելու է, ասելու է ամեն օր նոր ու թարմ բան հորինողի մեծամտությամբ ու ժպտում է: Ժպտալիս նրա բերանը մի քիչ ծռվում է, մեծանում, բայց դեմքը դառնում է երեխայի: Նայում ես,  թվում է` անմեղ ու անմեղսունակ է:

-Օ՛ֆ,- մեկ-մեկ ըմբոստանում է իբրև, երբ Վաղոն շատ է հոգին ուտում, կամ երբ գործի տեր Արսենն ուշացնում է փողը,- օ՛ֆ: Չքաղաքականացնել,- ասում է իրեն դուր եկած այդ արտահայտությունը, որ չգիտես ումից է լսել: Իսկ երբ տրամադրությունը լավ է լինում, այդ նույնն իբր գերմաներեն է ասում` նի՛խտ պոլիտիկ:

Հիշում է իր դպրոցական տարիները, երբ գերմաներեն էր պարապում, ուզում էր օտար լեզուների բաժին ընդունվել: Բայց փորձեց մի երկու անգամ, միավորները չհերիքեցին, ու ձեռքը թափ տվեց. «Առանց ինձ էլ գերմաներենի մասնագետները քիչ չեն»,- ասաց իրեն արդարացնելու համար ու գնաց Ռուսաստան: Ինքնաթափ էր քշում, ասֆալտ տեղափոխում, ու աղջիկները շատ էին: Մեկը մեկից լավը, մեկը մյուսից փափուկ, սպիտակ, բայց երես առած ու տուն բերելու, տան կին դարձնելու համար անհարմար: Հենց էդ օրերին էր, որ իր բառապաշարի մեջ մտավ «նի՛խտ պոլիտիկը»: Թե ինչու, չի էլ հիշում, բայց հիմա ասում է տեղին-անտեղի, հատկապես այն ժամանակ, երբ հոգնած, անտրամադիր կամ բարկացած է լինում ու չի էլ նկատում, որ Վաղոն նեղվում է այդ արտահայտությունից այնպես, ասես պատ շարելու ժամանակ քամին հեռուներից ինչ-որ փոշեհատիկ է բերել ու գցել աչքի մեջ:

Վաղոյից նեղանալու իրավունք չունի: Ախր Վաղոն է նրան բերել գործի: Արտաշը վարպետ չէ, բանվոր է: Գործը Վաղոյինն է, ու Վաղոն նրան լավություն է արել: Աշխատում են առանց իրենց խնայելու: Կեսօրին` ընդմիջման ժամին, Վարդգեսը թողնում է իր հատիչն ու մուրճը, գալիս կանգնում է Վաղոյի դազգահի կողքին: Գիտի, որ վարպետի ծնկները հիվանդ են, ու թե ինքնուրույն իջնի, պիտի ցավեցնի: Ճիշտ է, չպիտի ցույց տա, բայց երկար ժամանակ ծնկներն իրենց զգացնել պիտի տան, և դրանից պիտի գործը տուժի: Դրա համար գալիս, կանգնում է առանց խոսելու: Վաղոն նստում է նրա մեջքին, հետո կամաց-կամաց սահելով իջնում, կանգնում է գետնին: Տղերքից ոչ ոք այլևս չար աչքով չի նայում դրան, ոչ ոք  ձեռ չի առնում: Հասկանում են` Վարդգեսը չի շողոքորթում, այդ բանն անում է ընկերության ու գործի համար: Մանավանդ որ, գործի հենց առաջին օրը էդ հարցով մի քիչ խոջորվել էին: Վաղոն րոպեն մեկ դիմել էր Արտաշին.

-Արտաշ, քարտաշ մուրճը տուր…

-Արտաշ, ուղղալարս ո՞ւր է…

-Արտաշ, էն փոքր մուրճն ի՞նչ եղավ…

Մինչև կեսօր Արտաշը լուռ ու մունջ սպասարկել էր, հետո այլևս չէր համբերել ու կեսկատակ հարցրել էր.

-Մոտդ մի մեխ չկա՞, ուստա:

-Ինչի՞,- հետաքրքրվել էր Վաղոն:

-Էդ մեխը թիկունքիս մեխիր, ինչ ունես-չունես, կախիր վրան, որ երբ պետք լինի, վերցնես:

Վաղոն ձայն չէր հանել, այլևս նրա անունը չէր տվել, իսկ երբ ընդմիջում էր եղել, չէր իջել տախտակամածից:

-Ուստա, հաց չե՞ս ուտում,- հարցրել էր Վարդգեսը:

Վաղոն ձան չէր հանել: Չէր ասել, որ իր ցավող ծնկներով չի կարողանում ցատկել ներքև… Նայել էր իրեն սպասող տղերքին ու ինքնուրույն ցած էր իջել: Ուզեցել էր զսպել ոտքերի ցավը, բայց չէր կարողացել ու ծնկել էր: Հետո վեր էր կացել, մոտեցել սեղանին, և ցավն ու վիրավորանքը զսպելով՝ մի քանի բերան հաց էր ծամել:

-Ներողություն, ուստա,- ասել էր Արտաշը հացից հետո,- ես անհամ կատակ արեցի: Ես չմտածեցի, թե կվիրավորվես:

Վաղոն ձայն չէր հանել, բայց իր իջնել-ելնելու համար այլևս ոչ մեկի օգնությանը չէր դիմել, մինչև որ Վարդգեսը իր մեջքն էր դեմ արել, թե.

-Ուստա, աշխարհում չկա մի մարդ, որ հիվանդություն չունենա, չկա մեկը, որ ուրիշի օգնության կարիքը չունենա, Արտաշի ասածը բանի տեղ մի դնի: Արտաշի լեզուն ու ուղեղն իրարից անջատ են աշխատում: Խոսում է, բայց սրտին բան չկա:

Վաղոն լռել էր, փորձել էր մոռացության տալ, ու շարունակել էին աշխատել:

 Մեկ-մեկ ընդմիջման սեղանին «Գալստուկով օղի» էր հայտնվում: Անունը Արտաշն էր կպցրել: «Գալստուկով» էր ասում, քանի որ օղու շշի բարակ վզից կարմիր թելով պիտակ էր կախված:  Ու երբ բացում էին շիշը, բաժակները լցնում, Վարդգեսը ոտքի էր կանգնում ու կենաց էր ասում: Ասում էր միշտ նույն բանը.

-Էսավուր դրությամբ ո՞ւմ կենացը պիտի խմենք,- ասում էր շուրջը նայելով: Հարցի պատասխանը և՛ ինքը գիտեր, և՛ տղերքը, բայց հարցնում էր ու սկսում տենդորեն քորել նախ ականջը, հետո վիզը, հետո դեմքը: Հիմար սովորություն է, ինքն էլ գիտեր, բայց դեմն առնել չէր կարողանում: Քորում էր ինքն իրեն, տնքում ու հարցնում,- էսավուր դրությամբ ո՞ւմ կենացը պիտի խմենք,- հարցնում ու ինքն էլ պատասխանում էր իր հարցին․- Վաղոյի կենացը պիտի խմենք, քանի որ էս մարդը ոսկե ձեռքեր ունի, քանի որ իր տարիքին չի նայում, չի նայում իր ցավող ծնկներին ու իրեն չի խնայում, քանի որ էս մարդու շնորհքն է, որ մենք էս ամառ աշխատանք ունենք, ընտանիք ենք պահում…

Արտաշին ամեն անգամ ծիծաղելի է թվում նրա «էսավուր դրությամբը», բայց չի ծիծաղում, զսպում է իրեն և լուրջ ու կենտրոնացած նայում է իր բաժակի մեջ, ասես հայացքով ցանկանում է օղու միջի սպիրտի քանակը պարզել, մանավանդ գիտի, որ Վարդգեսը հերթականությամբ պիտի խմի բոլորի կենացները: Իր հերթը երրորդն է: Գիտի նաև, թե ինչ պիտի ասի, ու ինչ պիտի ասեն տղերքը: Գիտի, բայց սպասում է: Գիտի, որ մի քիչ չափազանցնելու են իր առաքինությունները, չտեսնելու են տալու թերությունները, բայց հաճելի է լսելը: Գիտի նաև, որ նրանց ասելով կինը չի լավանա, բայց ուզում է, որ նրան առողջություն մաղթեն:

…Ես ուզում եմ գրել տան մասին, նրա տուֆե քարերը նկարագրել, այն շարողների վարպետությունից խոսել, իսկ եղևնիները չեն թողնում: Ծիկրակում են անընդհատ, գալիս, ծակծկում են ձեռքերս. «Մեր մասին գրիր»: Իսկ ես նրանց լեզուն չգիտեմ: Որքան էլ ջանամ, չի ստացվի, քանի որ չգիտեմ, թե ինչ են մտածում նրանք կամ մտածո՞ւմ են արդյոք:

Ու նորից սկսում եմ հաշվել մտքիս մեջ: Քանի՞սն են նրանք` քաղաքի գլխավոր փողոցի վրա, իմ պատուհանի տակ շարված եղևնիները: Ես այդ փողոցով քայլում եմ ամեն օր, բայց հո եղևնիները հաշվելու չե՞մ գնում:  Ամեն օր նայում եմ իմ լուսամուտից երևացող ծառերին ու հիմա չեմ հիշում երևացողները երե՞քն են, թե՞ չորսը:

 Եղևնիներին նորից մի կողմ եմ հրում մտքով ու մտածում եմ Արտաշի մասին, որի կինը հիվանդ է: Հիվանդ է արդեն ինչքա՜ն ժամանակ, ու բժիշկներն ամեն բանի համար փող են ուզում: Տանում է ստուգման, ասում են` մուծիր, դեղ է գնում, ասում են` մուծիր, սրսկում են, ասում են` մուծիր, ու ինքը մուծում է անտրտունջ: Կուզենար, որ իր աշխատած փողն ուրիշ բանի տար, կուզենար, որ կնոջ հետ առողջարան գնար, կուզենար, որ մի օր ռեստորանում նստեր ու լիասիրտ ծախսեր: Բայց ահա… Էրեխեքին կարծես թե տեղավորել է, բայց ամեն մեկն իր հոգսն ունի, և ինքը չի ուզում իր հոգսը նրանց ուսերին ծանրացնել: Ու նայում է Վաղոյին, նայում է անմեղ երեխայի վստահությամբ և չի հասկանում, թե նա ինչ հաճույք է ստանում ամեն օր իրեն ձեռ առնելուց: Հո չի՞ ասի. «Վաղո, սիրտ չունեմ,  գիշերը լավ չեմ քնել: Ախր, Անոն էլի վատացել էր»: Վաղոն ի՞նչ անի, կամ նրա ի՞նչ պետքն է, թե Անոն վատացել է: Վաղոն քար է ուզում, Վաղոն լավ խառնած շաղախ է ուզում, որ պատն ամուր լինի, որ տան մեջ ապրողները տունը կառուցողներին չանիծեն: Կօրհնեն թե չէ, չգիտի, բայց որ վատ բանի համար կհայհոյեն ու կանիծեն, չի կասկածում: Ով գիտե, գուցե սա իր վերջին շարն է, իր կառուցած վերջին տունը, և ուզում է, որ իրեն լավ հիշեն, մահվանից հետո ողորմի տան, մանավանդ որ չի սիրում խարդախել, չի սիրում ձեռքը խաբել ու պահանջում է: Ախր ինքն է խոսել տանտիրոջ հետ, ինքն է պայմանավորվել ու վերջին հաշվով ինքն է պատասխանատու ամեն բանի համար: Դրա համար էլ խոսում է: Վաղոն ճարտարապետականում է սովորել ժամանակին, նույնիսկ դիպլոմային աշխատանք է գրել, պաշտպանել ու այդ աշխատանքի մեջ նոր լուծումներ է գտել իր ասելով: Գետնանցում ու կամուրջ է նախագծել, պաշտպանել է փայլուն, բայց հետո աշխատանք չի գտել ու հորից  սովորած որմնադիրի արհեստն է պահում նրան: Կարիքը երբեք չի հեռացել նրանից ու նույնիսկ այս տարիքում ստիպում է աշխատել: Իրենով լիներ` չէր աշխատի, բայց ախր երեխա կա, թոռ…

Վարդգեսը չի խոսում, գլուխը կախ խփում ու խփում է քարին: Քանի դեռ նկուղային հարկն էին շարում, բազալտ քար էր տաշում, հիմա մուտքի ձևավոր տուֆ քարերի տաշվածքն է անում: Հղկում, կոկում է անխոս, իսկ երբ փողոցով մի սիրուն կին է անցնում, մոռանում է ամեն բան ու նրան իր երազկոտ հայացքի մեջ առած` ուղեկցում է մինչև փողոցի ծայրը: Նայում  է այնքան, մինչև նա գնում, անհետանում է աչքից: Չի հարցնում` ով է, չի հետաքրքրվում` ումն է, և ով է փայփայում նրան: Նայում է անձայն, նայում է բան ու գործը մոռացած: Իսկ երբ կինն արդեն անցած գնացած է լինում, սթափվում է, հառաչում ու նորից սկսում է տաշել: «Կին արմատ»,- ասում է` մտքում իր կնոջ արարքը հիշելով: Ոչ ոքի չի ասում, բայց ամեն անգամ հիշում է նրա շեղումը տարիներ առաջ: Նման բանը չեն ձենձնում: Ձենը տակը, քարը` վրան, բայց այդ դեպքն ամեն օր արձագանքում է իր ներսում, ու մոռանալ չի կարողանում: Մի անգամ, երբ հավաքվել էին ընկերներով, Ազնիվը խմել էր մի երկու բաժակ: Երևի կորցրել էր իրեն: Վարդգեսը տեսել էր` չկա, սկսել էր փնտրել ու գտել էր Անդոյի հետ` առանձին սենյակում: Տվել, ջարդուփշուր էր արել Անդոյի մռութը: Կինը լացել էր հոնգուր-հոնգուր. «Ես մեղավոր չեմ,- ասել էր,- գինին արեց»: Չէր խոսել վրան, չէր բաժանվել, չէր պատժել նրան: Բերել էր տուն… Ներել էր նրա արարքը, մանավանդ որ մեջտեղում երեք երեխա կար: Ներել էր, բայց մոռանալ չէր կարողանում: «Կին արմատ»,- ամեն անգամ ասում էր անձայն ու օրվա մեջ իրենից անկախ տասն անգամ կենդանանում էր կնոջ ու Անդոյի չկայացած սիրավեպը: Անցնող ամեն կնոջ մեջ «իր» կնոջն էր տեսնում, նրան, ով իրեն չի դավաճանի երբևէ, նրան, ով լվացք ու հարթուկ անելուց, ճաշ եփելուց ու երեխա ունենալուց բացի նաև սիրել կիմանա: Իրեն սիրել, միայն իրեն: Սիրել յուրահատուկ ձևով և ոչ թե տրվել պարտականություն կատարելու պես: Երազանքի թելին էր շարում փողոցով անցնող բոլոր գեղեցիկ կանանց ու մտքի մեջ փայփայում նրանց այնպես, ասես իրենն էին: Գիտեր, արածը երեխայություն է, գիտեր` Ազնիվից բացի ուրիշ մեկին չի գրկելու, բայց տարիներ առաջ տեղի ունեցածն այս ամառ  ամեն օր դուրս էր գալիս գիտակցության խորքերից և իր տարիքին չնայելով՝ երազանքների մեջ էր գցում այնպես, ասես պատանի լիներ: Նայում էր կանանց հետևից, հետո նորից իրեն բերում, կանգնեցնում էր քարի առաջ ու շարունակում էր կիսատ թողած քանդակը: «Հետո էլ ասում են՝ ռակն ինչի՞ց է առաջանում: Գաղտնի ցավ ունեցար, սիրտդ տանջող միտք` էդ անտերը պատրաստ է»,- մտմտում էր ու մուրճը թխթխկացնում ռիթմիկ:

Մեկ-մեկ իր գործը թողնում, գալիս նայում էր Վաղոյի շարին ու լեզուն ծպպացնում էր: Վաղոն չէր հասկանում` Վարդգեսը գո՞հ է, թե՞ դժգոհ, Արտաշը չէր հասկանում ի՞նչ է նշանակում նրա այդ ծպպոցը: Վարդգեսը չէր խոսում, նորից իր գործին էր գնում: Տաշում էր, կոկում, հղկում ու սպասում այն պահին, երբ իր տաշած քարերը կբազմեին պատին: Վարդգեսն ասես բրիգադից դուրս լիներ: Բոլորի հետ էր, բայց բոլորից անջատ: Ինքն էր՝ իր տաշվածքի հետ, ինքն էր`  իր քանդակները և ճանապարհով անցնող գեղեցիկ կանայք:

Վարդգեսն էլ գիտի Արտաշի կնոջ հիվանդության մասին, Վաղոն էլ, Սերոբն էլ, բայց չեն հարցնում: Ամեն օր մարդու վերքը հո չե՞ս փորփրի: Տեսնում են` անհավես է, հասկանում են, որ հերթական ստուգումից հետո բժիշկներն էլի լավ բան չեն ասել: Էն աներես հիվանդությունից է, ու բոլորն էլ գիտեն, որ շատ փող է հարկավոր: Չեն հարցնում, կատակում են հետը, զարմանում, որ չնայած ծանր ֆիզիկական աշխատանքին ու հոգսին, գիրանում է:

-Սերոբ, դու մի կեր,- ամեն օր նույն կատակն է կրկնում Վաղոն:

-Ինչի՞, այ մարդ,- միշտ հարցնում է Սերոբը, չնայած գիտի, որ Վաղոն ասելու է՝ ուտես-չուտես, չես չաղանալու, քո կերածը կորած է, թող Արտաշն ուտի:

Ու Սերոբն ամեն անգամ նրա այդ կատակից հետո թոնթորում է. «Քեզ դիպլոմ տվողի»… Հայհոյանքի մասը չի ասում: Ասել են. «Մի հայհոյիր»,- ու չի հայհոյում: Կինը եկեղեցի է գնում ամեն կիրակի, գալիս ու դաստիարակում է իրեն, իսկ ինքը եկեղեցու ժամանակ չունի: Ինքն աշխատում է, չնայած կնոջ ասածները մեկ-մեկ փորձում է  կատարել: Սերոբի Աստվածը եկեղեցում չի բնակվում, նրա համար Աստված իր խղճմտանքի հետ ապրում է սրտի մեջ ու ամեն անգամ հանդիմանում է, երբ ինչ-որ բան այնպես չի անում: Քարը լավ չի դնում, խիղճը խայթում է, շաղախը «յուղոտ» չի լինում, խիղճը ամռան կեսօրվա եղինջ է դառնում, մի քիչ չոր խոսք է արտասանում, նրա առաջ կարմրում է: Մեկ-մեկ մտքի մեջ խոսում է սեփական խղճի հետ, մեղմ համդիմանում նրան.«Այ տնաշեն, սպանում ես, էլի՛, թող մի քիչ ազատ ապրեմ»: Ասում է, բայց իրենից անկախ էլի շարունակում  է խղճի գերին մնալ:

Ամեն անգամ կուլ է տալիս հայհոյանքի յուղոտ մասը, իսկ Արտաշը զայրանում է: Ախր կիսատ քֆուրը կիսատ կառույցի նման է` կամ պիտի լրացնես, կամ պիտի քանդես վերացնես: Զայրանում է, բայց էլի ցույց չի տալիս:

Ի՞նչ անեն, ախր աշխատելու հետ նաև կատակել է պետք, որ գործը շատ չծանրանա, որ օրն անցնի, որ հոգսը թեթևանա: Բոլորն էլ գիտեն, որ իրենց կատակներն անհամ են, շատ կրկնելուց մաշված, բայց էլի ծիծաղում են:

…Օրը թանձրանում է լուսամուտիս վրա, արևը թաքնվում է ամպերի տակ: Աշնան վայրիվերումներից գլուխս ավելի է ցավում: Ես ուզում եմ մի կողմ դնել գլխացավս, մի կողմ դնել օրվա հոգսը և ավարտել պատմվածքը: Ինձ ստիպում եմ Արտաշի հետ հոգոց հանել, Վաղոյի նման ծանր քարը վերցնելիս տնքոցս ներս քաշել, Սերոբի պես ֆռթացնել սուրճ խմելիս, Վարդգեսի նման նայել անցնող կանանց բարեմասնություններին ու մտքիս մեջ նրանցից ամեն մեկին իմը համարել, բայց չի ստացվում: Գլխացավս չի թողնում, եղևնիները խանգարում են, ու համակարգիչն իմ ուզածը գրելու փոխարեն ինչ-որ տափակ ու երկար բան է հորինում:

Օրվա թանձրույթը դառնում է մի բաժակ սուրճ, որ խմում եմ ձեռի հետ ու մտածում պատմվածքիս մասին: Պատմվածքի մեջ Սերոբն ու Արտաշը պիտի վիճեն իրար հետ, պիտի վիճեն մի հիմար առիթով: Արտաշը Սերոբի վրա պիտի խոսի իր վրա ցեխ թռցնելու համար: Պիտի բարկանա այնպես, կարծես նոր առած կոստյումի վրա է ցեխ թռել և ոչ թե բանվորական մաշված ու կեղտակուր ջինսի: Վաղոն պիտի մեծավարի հանդիմանի նրանց, Վարդգեսը նրանց վեճից իրար պիտի խառնվի ու փչացնի երկար ջանքերի գնով քանդակած սիրամարգի կտուցը: Պիտի հատիչը գետնին խփի ու խռոված երեխայի նման նստի քարին: Պատմվածքի մեջ կեսօրին իրար հետ հացի պիտի նստեն ու խռով պիտի լինեն մեկմեկից: Վաղոն պիտի գետնին խփի հյութով լի բաժակն ու ոլորի պիտի աչքերը:

-Այ տղա,- խրատի պիտի,- մենք արդար գործ ենք անում: Տուն ենք կառուցում մարդու համար, ու էդ տան շինվածքի մեջ պետք չէ, որ վեճ ու կռիվ լինի, պետք չէ, որ էդ մարդու տան պատերին մեր դառնությունը խառնվի: Էդ մարդը մեղավոր չէ, էդ մարդը տվել է մեր ուզած գինն ու իրավունք ունի արդար գործ պահանջելու:

-Է, ես ի՞նչ ասեցի որ,- պիտի արդարանա Արտաշը,- ասեցի զգույշ եղիր, վրաս ցեխ մի թռցնի,- պիտի ասի, բայց Վաղոն թույլ չպիտի տա, որ նա շարունակի ու պիտի կտրուկ ընդհատի,- կամ հաշտ ու խաղաղ աշխատում եք, կամ թողնում, գնում եք ձեր տները:

Տղերքը լռեն պիտի, ձեռքները հացին չպիտի մեկնեն, հետո…

-Նի՜խտ պոլիտիկ,- պիտի ասի Արտաշն ու ժպտա պիտի՝ փորձելով մոռացության տալ անհամ վեճը: Ձեռքը պիտի մեկնի սեղանին ու խաշած մի ձու պիտի մեկնի Սերոբին որպես հաշտության նշան: Սերոբը մի վայրկյան պիտի տարակուսի, հետո պիտի վերցնի ու, որպես շնորհակալության նշան, ձեռքով թեթև հարվածի պիտի Արտաշի աջ բազկին այնպես, ինչպես հազար տարի արել են իրենց պապերն իբրև շնորհակալություն: Այդպես լավ է` չես խոսում, բայց նաև շնորհակալ ես լինում մարդուն:

… Պատմվածքը չի գրվում: Եղևնիները թեև հեռու են իմ պատուհանից, բայց ամեն անգամ, ամեն տողի ու բառի հետ գալիս չանգռում են խիղճս, թե` մենք ծարավ ենք: «Հո էս քաղաքի կառավարիչը ես չե՞մ»,- նրանց հակադարձում եմ մտքումս ու նորից ձեռքս ցավող գլխիս եմ տանում:

Քիչ է մնում նրանց ջրալի ու հորդ անձրև խոստանամ: Գլխացավս ու ճնշումս ինձ հուշում են, որ այսօր անպայման անձրև է գալու, բայց վախենում եմ խոստանալուց: Բա որ խոստանամ ու գլխացավս ինձ խաբի՞: Գիտեմ, չի խաբի, բայց եթե հանկարծ խաբի՞: Ու նորից դառնում եմ պատմվածքին:

Իրիկուն թեքվող օրվա հետ ծանրանում են Արտաշի շարժումները, Սերոբի մեջքը ցավում է: Հին ցավ է, տարիների դաժան ցավ, ոսկորները մաշվել են ու ցավում են: Բժիշկն ասում է՝ չծանրաբեռնես, ու չի իմանում, որ տան միակ գործ ունեցողն ինքն է: Մյուսներն անգործ են ու Սերոբն ուզի-չուզի աշխատի պիտի: Վաղոն ուզում է վերջին երկու քարերը հարմարեցնել պատին, որ շարքը լրանա, և ականջի ծայրով որսում է, որ  թուլացել է նաև  Վարդգեսի մուրճի ձայնը:

Պատմվածքի մեջ օրը վաստակած է, հերթական սուրճն են ֆռթացնում ոտքի վրա, չնայած քաղցած են: Սերոբը տուն գնալուց առաջ ծամում է ամբողջ օրը արևի տակ մնացած կեսօրվա հացի մնացորդը: Հացը չորացել է, ծամել չի լինում իր անհարմար պրոթեզներով, բայց մի կերպ կուլ է տալիս, քանի որ հացին արև է խառնվել, ու մինչև տուն հասնելը երկու ժամվա ճանապարհ կա:

Բարակ անձրև է մաղում: Աշնան օրը դեռևս չի մրսում: Սրսփում են ծառերը: Մի քանի կաթիլ անձրևը նրանց չի զովացնում, ոչ էլ իմ գլխացավն է անցկացնում: Եղևնիները մի որոշ ժամանակ անձրևով են զբաղվում ու մոռանում են ինձ:

Վաղոն դեռևս երկու քար պիտի շարի, որ շարքը լրանա: Բանի տեղ չի դնում անձրևը: Հո չի՞ թողնի, որ շարը թերի մնա, թույլ լինի: Եթե քարերը միասին չկապվեն շաղախով, շարքը թույլ ու վախեցած կլինի: Շարունակում է մուրճով թրխկացնել քարերին ու հարմարեցնել պատին:

-Ուստա,- իր մանկական ժպիտն է բացում Արտաշը,- ախր պարապ եմ:

-Պարա՞պ ես,- պատի վրայից ասում է Վաղոն,- էն ամրանները կտրատիր, որ վաղը ժամանակ չկորցնենք դրանց վրա: Բայց տես, հա՛,- զգուշացնում է,- ուշադիր եղիր, յոթը չափիր, մեկ կտրիր:

-Լավ,- էլի ժպտում է Արտաշն ու մտածում է կնոջ մասին: «Տեսնես էսօր ո՞նց անցկացրեց»: Ճիշտ է, հեռախոս կա մոտը: Ինքն ասել է. «Հենց վատանաս, զգուշացրու»,- բայց կինը ոչ մի օր չի զանգում, թեպետ վատանում է օրվա մեջ մի քանի անգամ: Զանգի, ի՞նչ անի: Ամուսինը գործը թողնի գա, որ ի՞նչ: Ու չի զանգում:

Կտրում է զգուշորեն, չափում, հարմարեցնում ու կտրում է: «Բոլգարկան» սովոր է իր ձեռքին ու ձեռքն է սովոր գործիքին: Չզգաց, թե սայրն ինչպես թռավ ամրանի վրայից ու փաթաթեց տաբատի փողքը: Ամեն ինչ մի վայրկյանում եղավ:  Տաբատը մտավ կտրիչի ու առանցքակալի արանքը և բզիկ-բզիկ եղավ:

 Ձեռքից թռել էր գործիքը ու տաբատի աջ փողքը բերանն առած ծամում էր շան նման: Պտտվում էր փողքի վրա` բարձրացավ ծնկից, հասավ ազդրին ու նորից ներքև իջավ: Վաղոն տեսավ պատի վրայից, Սերոբը հացի պատառը չկարողացավ կուլ տալ՝ «Հիմի ոտքը կկտրի»,- մտածեց տագնապով ու վազեց դեպի անջատիչը: Մի վայրկյան եթե ուշացներ, Արտաշի ոտքը….

-Այ տղա, ասեցի՝ ուշադիր եղիր,- ծնկների ցավը բանի տեղ չդնելով՝ դազգահի վրայից ցած թռավ Վաղոն, կուզեկուզ գնաց մի քանի քայլ ու կանգնեց ամբողջ հասակով,- ախր էդ ի՞նչ ես անում: Հո ես բոլորիդ հետ ամեն տեղ լինել չե՞մ կարող,- իր ղեկավարությունն առաջ քշելով ճչկվեց, -ախր ես ո՞ր մեկիդ ուշադիր լինեմ: Էս ի՞նչ մարդիկ եք, տո՛:

-Միամիտ եղավ,- տնքաց Արտաշը:

Հետո փորձեցին շալվարն ու գործիքն իրարից անջատել, չստացվեց: Թիթեղ կտրելու մկրատով կտրեցին, մի կերպ գործիքը հեռացրին ոտքից:

-Ո՞ւմ էինք մի կտոր հաց տվել,- վերքերին նայելով ժպտաց Վարդգեսը,- համարյա բան չի եղել:

Ոտքը քերծվել էր: Մի տեղ վերքը խորն էր, ու արյունը չէր կտրվում:

-Հիվանդանոց տանենք,- ոտքի կանգնեց Սերոբը:

-Չէ, չէ,- ձեռքը թափ տվեց Արտաշը,- կանցնի:

Հետո խոնավ անձեռոցիկով սրբեցին արյունը, ոտքը փաթաթեցին թաշկինակով ու Արտաշին մեքենայով տուն տարան:

-Վերև մի բարձրացեք,- ասաց խնդրելու պես,- տեսնի, կնոջ անունը չտվեց,- կվախենա: Ես կգնամ:

Իջավ մեքենայից՝ հենվեց առողջ ոտքի վրա ու կաղալով մտավ շենք: Հետո ետ դարձավ ու ժպտաց.

-Չքաղաքականացնել: Նի՛խտ պոլիտիկ…

…Գիշերվա դեմ թաթավն ուժեղացավ: Բացեցի լուսամուտը: Անձրևը թափվում էր ու հողին տալիս իր երկար ժամանակ զսպած կարոտը: Եղևնիներն այլևս ժամանակ չունեին ինձ համար: Զբաղված էին իրենցով, թոնի թաց հրապույրներով գրավված` անձայն վայելում էին թաց ու անքամի գիշերվա փափուկ խավարը:

-Նի՛խտ պոլիտիկ,- ասացի շշուկով, որ կինս չարթնանա, և ծածկեցի փեղկը:

Թողնել պատասխան

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով