Էսսե, Նաիրա Աբրահամյան

Ապրոյի գոմերը կամ գյուղի վերջին մոհիկանը

Լոռվա անտառներում հորդացող անձրևների մասին դժվար է պատմելը։ Դա վախ է ու սարսափ,  դա ծառերի մռնչյուն է ու կռինչ։ Անձրևախառը փոթորիկը պչրուհու նման փաթաթվում է նրանց բներին, ականջին հազար ու մի խոստում տալով՝ խուճուճ արմատները դուրս քաշում հողի դարվոր սաղմնարանից։ Ծառը կռինչով տապալվում է հարևան ծառի վրա, սա՝ մյուսի, մյուսը՝ կողակցի։ Թվում է՝ առջևդ ծառերի անգերանդի հունձք է սկսվում։  Ահասարսուռ է անտառից լսվող ու երևացող ձայնն ու պատկերն այդ։

Հանկարծ մշուշն ու բալը կամացուկ ու հուշիկ սրբում են անտառի աչքերի արցունքը, սավան փռում  անտառի ուսերին։ Թվում է՝ խաղաղվեց ամենն ու ամեն ինչը, թվում է անտառի սիրտը տեղն ընկավ, աչքին քուն եկավ։ Մեկեն ճայթում է շանթն ու որոտը,  անտառը լուսավորվում է երկնի լուսատուից էլ ուժեղ։ Կայծակը պարպում է հոգում կուտակված ցասումը, մխրճվում հաստաբուն ու համառ կաղնու սրտում։ Ծառը բնից երկու կես է լինում։ Շառաչյունը հասնում ու խառնվում է բներում կուչ եկած՝ երկնի ու երկնքի մոլեգնության ավարտին սպասող գայլ ու գազանի մռնչյունին։ Այլ է անձրևն ու որոտն անտառում, տեսնողը կհասկանա, գրիչն այդ մասին պատմելու համառություն  դժվար թե ունենա։

Անտեսելով ամենն ու ամեն ինչը՝ իծաշարուկ (իրար հետևից  ձեռք ձեռքի բռնած) առաջ ենք շարժվում, որպեսզի մթության ու անձրևախառը մշուշի մեջ  չկորցնենք միմյանց։ Համառորեն գնում ենք, գնում, որ խոնարհվենք Ապրոյի տան շեմին, որ տեսնենք Ապրոյի գոմերի դեռ կանգուն պատերը, մի բուռ ջուր խմենք Ապրոյի աղբյուրից, որը դեռ հոսում է ու խոսում  իր տիրոջ անդարձ կարոտի ու գյուղի վերջին մոհիկանի անաչառ արիությունից։

Նորաշեն գյուղում ենք, երևի թե ճիշտ՝ գյուղամիջում։ Դես ենք նայում տուն չկա, դեն ենք նայում մարդ չկա, ո՛չ գյուղսովետի շենքն է երևում, ո՛չ էլ դռանը կանգնած գյուղի նախագահը։

Սա Նորաշենն է՝ Հաղպատի կազմի մեջ մտնող նախկին գյուղերից մեկը, այժմ՝ լքված մի գյուղատեղի՝ «Ապրոյի գոմեր» վերանվանումով։

Երեսունականներին գյուղերի կոլեկտիվացման պատճառով տեղահանում են նաև այս գյուղի բնակիչներին։ Ապրոն (Ապրիհամը, հավանաբար՝ Աբրահամը) համառորեն չի լքում իր շենն ու բնակատեղին։ Մնում ու ապրում է բոլորից հեռու ու հեռացած։

Անտառի մացառներից նշմարվող ու աղոտացած միակ  ճրագը Ապրոյի տան փոքրիկ պատուհան հիշեցնող քառակուսուց է երևում, ամպերի երթին խառնվող ծուխը Ապրոյի ակութից է վեր բարձրանում։ Ապրոն գոմ է կառուցում, անասուն պահում, անտառի բերքն ու բարիքն ամբարում, ձմեռվա սուփրան լի ու առատ դարձնում։

Գայլ ու գազան Ապրոյին բարեկամ ու ընկեր են դառնում։ Գիշերը գալիս, դռանն են նստում,  շներից էլ հավատարիմ` անասուններին պահակ ու պատվիրան են դառնում։ Իսկ թե ումի՞ց, դա էլ իրենք կիմանան։

Ապրոն իր հայրենի գյուղում ապրում է  մեկ դար, չէ՛, զրոներով, կարծում եմ,  թիվն ավելի իրական կդառնա՝ ճիշտ հարյուր տարի։

․․․Խումբը կանգ է առնում։ Բարձունքին երևում է գյուղացու հյուղակի որմնախորշերը։ Իծաշարուկը խախտելով, անտեսելով մութն ու մեգը, խմբից մոլորվելու վտանգը՝ Ապրոյի տունն եմ բարձրանում։ Մթության մեջ շոշափելով՝ մի սալաքար եմ գտնում, պայուսակիցս մի կտոր հաց  հանելով՝ վրան դնում։ «Ապրոյի տունը շեն է եղել, թող անցորդն առանց հաց կսելու այստեղից չհեռանա»,- մտածում եմ։

Հեռանում ենք։ Բոլորն անձրևի շուտ կտրվելու մասին են խոսում ու երազում, վերհիշում անձրևածեծ անտառի տեսիլք թվացող պատկերները, քամում հագուստի թրջված տուտ ու փեշերը։

Ծովինար աստվածուհին տեսիլքի թևով հայտնվում է նորից։ Գիսակներն արձակելով՝ վազվզում է կածանից արահետ, արահետից՝ անտառամեջ։ Գլխի ենք ընկնում, անձրևի կտրվելու հույս չկա, գոնե մինչ աղոթրան։

Դեբեդի երկայնքով ձգվող ճոճվող կամրջի վրա ենք արդեն։ Նորից խմբավարի հրահանգներն ենք ստանում․ զգուշանալ է պետք։

Ներքև եմ նայում․ կամրջի հատակ հիշեցնող փայտերն արդեն քայքայվել են, կարկատաններն անձրևի տեղատարափից փափկել ու դարձել են անապահով։ Քամու հարվածից ու մեր ծանրությունից կամուրջը սկսում է ավելի արագ շարժվել՝ ճիշտ օրոցքում համառորեն չքնող այն երեխայի նման, ում մայրը  նանիկ ու օրոր ասելուց հոգնած՝  օրորոցն ավելի արագ է տարուբերում։

Կամրջի օրորը սկսում է ինձ դուր գալ։ Օրորն ինձ տանում է հեռուները, տանում ու հիշեցնում իմ նախապապ Աբրահամին (ի դեպ, ում անունով մեր տոհմը կոչվում է Ապրո)։ Ասում եմ՝  կարո՞ղ է իմ Ապրո պապը զույգ եղբայր է ունեցել, որին պատահաբար Լոռի են տարել ու էլի շատ պատահաբար նույն՝ Ապրո անունով կոչել։ ՈՒ էստեղ ժպտում եմ՝ Լոռվա նկատմամբ իմ սիրո ու  կարոտի խոր արմատների առեղծվածը գտնելով։

-Ա՛յ Աբրահամյան․․․

Խմբավարի ձայնն է։ Հորինածս հեքիաթի երեք խնձորներից գոնե մեկը չհամտեսած՝ գլուխս բարձրացնում եմ։ Բոլորը ծիծաղում են, պարզվում է երազ- հեքիաթս բարձրաձայն եմ պատմել։ Ես էլ եմ ծիծաղում ու կուչ գալիս իմ թաց ու տամուկ բաճկոնակի մեջ։ Կծկվում է մարմինս, իսկ հոգիս թևածում ու նորից հասնում է խոր թփուտներում  ապրող Ապրո պապի անտառամեջի կախարդանքին։

Թողնել պատասխան

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով