Մհեր Իսրայելյան, Պատմվածք

Արևածաղկի սերմերը

Կյանքում լինում են բաներ, որ թվում են անհավանական, բաներ, որ երազին են հարիր։ Երազում էլ սովորական բաներ են լինում, առտնին կենցաղին բնորոշ։ Լինում է նաև, որ չես հասկանում՝ սա երա՞զ էր, թե՞ իրականություն, նույնիսկ տարիների ծանրութեթև մտորումները չեն ցրում կոպերիդ ծանրացած շղարշը։ Խումարն ու մղձավանջը խառնվում են իրար, երանելի հիշողությունները շուրջպար են բռնում քո գլխավերևում, ու ճաճանչափայլ իմաստնությունը մի բան է հուշում՝ թող մնա առեղծված, առեղծվածից էլ լավ բա՞ն։ Իսկական առիթ պատմվածքի համար։ Հետևաբար, մեզ տանջելու փոխարեն եկեք պարզապես փորձենք հասկանալ, թե ինչպես երկաթուղային թաղամասի արևածաղկի սերմ ծախող Սաթիկը, ոչ դես ոչ դեն, մի օր փրկեց կյանքս։ 

            Ես ի՞նչ մեղք ունեի, որ սիրահարվել էի այդ թաղամասից մի աղջկա ու ամեն օր գող կատվի պես պատերի ստվերում թաքնված՝ հետևում էի հավանական զոհի տեղաշարժին։ Բնությունը, փողոցը, մարդկանց անցուդարձը, ընդհանրապես ամեն բան գտնվում էր ամենատես աչքիս տեսադաշտում,   ինչպես ինձ էր թվում։ Ինձ որսորդ էի  երևակայում, աչքս սուր էր, քան երբևէ, ռունգերս զգայուն՝ գիշատչի նման, ոտնաթաթերս՝ զսպանակի պես ճկուն։ Սպասում էի վճռական ցատկի այն պատեհ վայրկյանին, երբ վրիպելու հավանականությունը կլիներ զրո։ Օտարոտի մարդկանց դեմքերը, առօրյա իրադարձությունների սահուն ընթացքը կամաց-կամաց դառնում էին հարազատ ու կանխատեսելի։ Մերվել էի փողոցին, դարձել երկաթուղային թաղամասի պատվավոր շրջմոլիկ։ Ազգային անվտանգության ծառայության աշխատակցի ուսադիրների հավակնող մանկության ընկերս էլ հոգուս հետ էր խաղում՝ թե բա․ «Ախպեր, ուշադիր կլինես, էն  պատի տակ նստած կնիկը մերոնքական ա, կա-գե-բե-ից ա ոնց որ»։ Մերոնքակա՞ն, թե՞ ձերոնքական՝ փորձում էի ճշտել ես։ Բայց ի՞նչ տարբերություն։ Իրոք, ոչ մի տարբերություն, հիմար հարց եմ տալիս։ 

-Տղա ջան, էդ ու՞մ համար ես քեզ կոտորում,- ամեն անգամ հարցնում էր Սաթիկը։

-Դե, տիկին, ոնց ասեմ, որ ճիշտ լինի, սպասի, մի-երկու բաժակ լցրու՝ առնեմ, հետո կասեմ։ Ինքը գիտի կարևորը,- դիմադրում էի ես։

-Ես ի՞նչ տիկին, տղա ջան, ականջդ մոտ բեր` բան եմ ասելու։

Պիտի ասեմ, որ քաղաքում նման արևածաղկի սերմ ոչ մի տեղ չէիր գտնի, Սաթիկը աղն ու բովածի չափը այնպես էր բռնում, որ հաշիշի պես հակում էր առաջացնում։

-Բա հո աղն ու բովը բռնելը հանաք-մասխարությու՞ն չի, ամեն մի պատակահան մարդու բան չի։ Էն մնացածը սեմուշկա ծախող են, ես՝ արևածաղկի սերմերը հատիկ հատիկ եմ աղում ու բովում, դաղված սրտիցս է գալիս ու մրմուռը մտնում մեջը, զտվում, հետո բաժանվում մարդկանց որպես նշխար։ Բաժակի հարցում մի քիչ խաբում եմ, բայց դե գիտես ի՞նչ կա՝ ավանդույթ է, ես ո՞վ եմ, որ փոխեմ պապենական սովորույթը․ հրեշտակներ չեն լինում ի վերջո։ Ի՞նչ անեմ, տասնհինգ տարի պիտի սպասեմ,- բացատրում էր նորահայտ ընկերս։

-Հրեշտակներ կան,- ասում եմ ես,- հենց իրեն եմ փնտրում։ 

-Լսի, տղա ջան, բանդ բուրդ ա, ականջդ բեր՝ ասեմ,- Սաթիկը ժպտում էր ու աչքով անում։ 

Ֆրանսիայից ու Կանադայից ժամանած սղալած կոստյումներով ու տռզած դրամապանակներով լուրջ մրցակիցները  գրեթե հաջողության հույս չէին ներշնչում։ Ուժերն անհավասար էին թվում, իրենց հրացանների դեմ իմը մի հասարակ փայտե կոթից տաշած պարսատիկ էր պատկերանում։ Իրենք իրենց համալսարաններով, պայծառ ապագայով, ես՝ իմ խեղճուկրակ դաշնակցի՝ արևածաղկի սերմ ծախող պառավի հետ պատերի տակ քարշ գալիս։   

– Հիմա դու սիրած աղջկան տեսնելու՞ ես գնում, թե՞ արևածաղկի սերմ չրթելու,-կատակում էր սուր լեզուն նման գործերում թրծած ընկերս։

-Ախպեր, ինչ տարբերություն, երկուսն էլ հակում են առաջացնում։

-Հակում՝ հակում, գոնե հաշիշ ծխի՝ աչքիդ լավ-լավ բաներ երևան։ 

Սաթիկը պատի տակ էր նստել մոտավորապես էն թվին, երբ զապիսնոցի Սերոժը ավարտել էր դպրոցը ու խարիսխ գցել անցումի տակ դեռ սովորական մագնիտոֆոնի կասետ ծախելու։ Հետո կասետը դառավ դիսկ, դիսկը՝ չիպ, չիպը՝ չգիտեմ ինչ զիբիլ, Սերոժի մազերը սպիտակեցին, բայց Սաթիկը ոնց կար, այնպես էլ մնաց, մնաց նույն պատի տակ արևածաղկի սերմ ծախող էն պառավ Սաթիկը, թեև ջահել կին էր, հիմա որ՝ հիշում եմ։  Արևածաղկի սերմը ոնց կար, այնպես էլ մնաց։  Նույն արևն էր, նույն հրաշագեղ ծաղիկները, որ մեկ դար առաջ ոգեշնչել էին Վան Գոգին, նույն բաժակը, որ կիսով չափ փայտից էր ու տպավորություն էր ստեղծում, թե ահագին շատ ես առնում, բայց բուռդ հազիվ էր բռնում։  Ասում էին Սաթիկի սիրած տղային շատ տարիներ առաջ պատին էին դեմ տվել, սա էլ առանց սեթևեթանքի հանել էր նագանը ու շարել հանդուգն ախոյանի ճակատին։ Պատիվը փրկելու համար արձակած գնդակը տղային ուղարկել էր երկարատև գործուղման ուղղիչ աշխատանքային գաղութում, Սաթիկին էլ հավերժ գամել երկաթուղային վարչության շենքի ձախակողմյան պատին։ Պատը պաշտպանում էր մեջքը միջանցիկ քամիներից, թիկնակի դեր կատարում ու լավ տեսադաշտ ստեղծում մոտակա շենքեր տանող աշխույժ միջանցքով  անցնող-գնացող մարդկանց տնտղելու, երկու բաժակ արևածաղկի սերմն էլ որպես հարկ կամ տուգանք գլխներին կապելու համար։ Այնպես որ՝ ոչ մի հավանական փեսացու չէր պրծնում Սաթիկի ձեռքից։ Սաթիկը երբեմն այնքան էր ոգևորվում, որ նրանց մեջ սիրած տղային էր փնտրում, մոռանալով, որ մարդը զբաղված է հանրօգուտ աշխատանքով և ժամանակ ու հավես չունի այնպիսի անլուրջ զբաղմունքի համար, ինչպիսին սիրած խաղացնելն է։ Երևի հասկացաք, որ թաղի սիրային գործերից ամենալավը Սաթիկն էր տեղյակ, ով ում հետևից եկավ, երբ եկավ, ով ում մերժեց, ում ձեռքը բռնեց աննկատ իբր մարդ չտեսնի, ով ում ճամփու դրեց, մյուսին հանդիպելու համար։ Փաստորեն, արևածաղկի սերմը ծխածածկույթ էր այն հիմնական գործի համար, որին մեր վրացահայ հայրենակիցները անվանում են մուծիկուլի, միջի մարդ։

-Տղա ջան, ասում էիր ու՞մ համար ես տվայտվում,- հարցնում էր Սաթիկը, իբր չգիտի,- ականջդ մոտ բեր, բան պիտի ասեմ։

            Մի զարմացեք, ականջս մնացել էր բարի խոսքի հույսին, երազանքս աչքիս առաջ գոլորշիանում էր ու ամպ դառած սահում արևմուտքի զգլխիչ ափերը։ Երբ հուսահատությունը այլևս տեղ չունի ներծծվելու, արևածաղկի սերմ վաճառող պառավն էլ դառնում է հուրի-փերի, մի բարի կախարդ, բռնես ու պաչես թեթև գինովցած։

-Որսացուն զգայուն և հուզառատ էակ է,- այդ ճակատագրական օրը ականջիս փսփսաց Սաթիկը,- հասունացել է ցատկելու պահը, եթե չես ուզում մնալ ծպտյալ ու մերժված սիրահար, պատից պատ սահող մի ուրվական։  Արի, ասեմ՝ ինչ անես։

            Հետո, խորը շունչ քաշելով և ձայնին խորհրդավոր երանգ հավելելով, շարունակեց․

– Հաճախորդի պատշգամբի տակ մի թխկի կա, որ ձգվում է համարյա դեպի իրենց տուն։ Պիտի մագլցես ծառը, այնպես, որ իբր թաքստոց ես փնտրում, բայց իրականում այնպես, որ քեզ նկատեն։ Կասկած չունեմ, քո գժությունը կգնահատվի։ Էդ հրաշքի նման գժուկները սիրում են նման բաներ։

Իրոք, որևէ կասկած չէր մնում, պահը հասունացել էր, քան երբևէ։ Պտուղը քաղցրությունից ճաքել, որպես խայծ կախվել էր վերևի ճյուղից, քիթդ հասա՞վ՝ լավ, չհասա՞վ՝ կասես խակ էր։ Այդպես էլ արեցի, ճկուն ոտնաթաթերս տպտպացրի գետնին, մեկ, երկու,երեք՝ ցա՛տկ, ու գրկեցի կախարդական ծառի բունը։ Հետո դանդաղ, լուսանի զգուշավորությամբ բարձրացա վեր։ Հիմա կհասնեմ պատշգամբին ու սիրածս աղջկա մարմար մարմինը իր շքեղությամբ կհառնի աչքիս առաջ։ Դուք էլ երբեք մի վարանեք, երբ հուսահատված կլինեք, անպայման ծառ բարձրացեք, լավ կլինի՝ թխկի։ Առանց ներքև նայելու մագլցեք դեպի ձեր երազանքը, որքան էլ ցավոտ լինի ու արյուն ծորա։ Հրաշալի զգացողություն է, երբ աչքերիդ առաջ շաղվում է, արյան գրգիռից գլուխդ մի թեթև պտտվում։ Մինչև հիմա էլ չեմ մոռանում աղջկա տատիկի ապշահար հայացքը ու զվարթ քույրիկին, որ ճարպկորեն լուսանկարչական մի մատնազարկով անմահացրեց այդ երանելի ակնթարթը։  

            Ես ի՞նչ իմանայի, որ Սաթիկը եթե  մի քայլ անում էր, անում էր նաև հաջորդը։ Ու իրեն մոտեցած  ու էն գիժ տղայից հարցուփորձ արած աղջկան ցույց էր տալու փայտից բաժակը․

– Ականջդ բեր ասեմ, այս բաժակը կիսով չափ փայտից է, մարդկանց խաբելու համար։ Դու քո սիրտը կիսով չափ փակ մի պահի, որքան էլ մեծ լինի, բաց ամբողջությամբ մի հոգու համար, եթե երազը լցվելու է մեջը, թող պռնկեպռունկ լցվի։ Մի վայրկյան չերկմտես։

Աղջիկը բացեց սիրտը, ես մինչև օրս էլ ծառ եմ բարձրանում, վեր դեպի քաղցրահամ պտուղը։ Անցան տարիներ, Սաթիկի լավությունը մոռացվեց-գնաց։ Տեսնես՝ քանի քանի՞սը իր աչքի առաջ, իր թեթև ձեռամբ երջանկացան։ Քանի քանի արևածաղկի սերմեր նշխարների նման բաժանվեցին ու մոգական հմայանքով բացեցին սրտի փականները։ Հիմա իրեն հիշու՞մ են։ Պատիվը պաշտպանած տղան տեսնես ազատվե՞ց բանտից, թե՞ սիրեցյալը շարունակում է ուրիշ փեսացուների մեջ փնտրել արդեն զառամյալ ծերունուն։  Սաթիկի փայտից բաժակը մաշվե՞ց, չմաշվե՞ց։ Սիրտը փա՞կ մնաց առհավետ այլոց համար։ Իսկ իմ բարձրացած ծառը կա՞ տեսնես, կանգու՞ն է, ու հուսահատ սիրահարները շարունակու՞մ են մագլցել ու ձգվել դեպի իրենց երազանքը։ Տեսնես գետնանցումի Սերոժը, ինտերնետի էս դարում հիմա ի՞նչ է ծախում։ Էն լավ բլատնոյ երգերը կա՞ն հիմա։ Երևի էդ երգերն էին պատճառը, որ քսան տարի անց մի օր աշխարհի հակառակ կողմում, մի դառը պահի հիշեցի ընկերոջս խորհուրդը հաշիշի կախարդական ներգործության ու պայծառ ապագայի մասին, ի վերջո աշխարհում մեռնել կա, արգելված պտուղն էլ՝ քա՛ղցր։

Չգիտեմ, հաշիշն էր պատճառը, թե երազը, ինձ շրջապատեցին սև հագած տղամարդիկ, բոլորը երկաթուղային թաղամասից։  Չէի պատրաստվում կյանքս պատմել, բայց որոշեցի գլուխ գովել, թե բա՝ սիրածս աղջիկը ձեր թաղից էր, ժամանակին գնում֊գալիս էի հաճախ։ Սրանցից մեկն էլ, անակնկալից հուզված, դանակի շեղբը սեղմեց զարկերակիս ու հարցրեց.

– Դու երկաթուղայինի Սեթոյին ճանաչու՞մ ես ախպեր, խանութներ-բան ուներ։

– Չէ, ճիշտն ասած, բախտ չի վիճակվել։

– Բա՞ Գուգոյին, որ մենթ էր խփել ու տասը տարի նստել։

– Չէ, պատիվ չեմ ունեցել։

– Բա՞ եզդի Խուդոյին, որ Մասկվա ա հիմա, Դեդ Հասանենց հետ ա տալիս առնում։

– Տեղը չեմ բերում։

– Բա ճտի՞ն, որ անհետ կորավ Սիբիրում։

– Չի պատահել։

– Արա բա դու մեր թաղից աղջիկ ես ուզել, մարդ չե՞ս ճանաչում։ Կարող ա՞ խաբում ես։ Մեզ խաբելու համար գիտե՞ս մենք ինչ ենք անում։ Ախ էլ չենք քաշի։

Արյունը պարանոցիս երակներում խլրտաց ու հոսեց վեր, ես հայտնվեցի ծառի գագաթին, երևի թխկի էր, ու իմ պահապան հրեշտակը արևածաղկի սերմի մի նշխարիկ դրեց լեզվիս վրա։ Նշխարիկը հալվեց, ու ազատարար օդը լցվեց թոքերս։

– Ես գիտեմ մեկին,- պայծառացած ուղեղով բացականչեցի ես,- Լավ կնիկ էր, արևածաղկի սերմ ծախող Սաթիկին։

– Վայ քու արա, սեմուշկա ծախող պառավի՞ն, մուծիկուլիի՞ն։

– Հենց իրան։

– Հլը լցրեք բաժակները,- ասաց ու իջեցրեց շեղբը։

– Մեր մեծ ախպոր սիրածն էր եղել, որ գաղութում մեռավ։ Խմենք Սաթիկի կենացը։

– Անո՜ւշ,- միաբերան ասացին սևազգեստ տղամարդիկ, որ առաջիկա խրախճանքի սպասումից  ատամներն էին արդեն կրճտացնում։

– Անուշի ծոցը մնաք,-հոգոց հանեցի ես:

Ահա ինչպես պատահեց, որ արևածաղկի սերմ ծախող երկաթուղային վարչության շենքի ձախակողմյան պատին կռթնած Սաթիկը, հայտնի մուծիկուլին, չգիտեմ էլ՝ մեռած, թե կենդանի, քսան տարի անց կամա թե ակամա փրկեց կյանքս։ Արդեն երկրորդ անգամ։

Թողնել պատասխան

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով