Նարե Վարուժանի, Պատմվածք

Կիսապաշտպանը

Չկար օր, որ ֆուտբոլ չլիներ։ Մեր բակը` իր տղաներով, կողքի բակը` իր։ Հավաքվում էինք ու անվերջ մրցում։ Ֆուտբոլը մեզ համար պատվի խաղ էր, հաղթում էինք մենք` հաղթում էր մեր բակի պատիվը։ Ես ինը տարեկան էի, իմ ընկերներն ինձնից երկու- երեք տարով մեծ էին, բայց ինձ էլ էին խաղացնում ու, որպես կանոն, ես կիսապաշտպան էի։ Կողքի բակի տղաները մեզնից թույլ էին, քանի որ իրենց մեջ բոլորն էին իմ տարիքի, ինձ նման անփորձ ու վախկոտ։ Մենք միշտ հաղթում էինք, ու այդ հաղթանակի մեջ երբեք չէի զգում իմ դերը, որովհետև իննսուն րոպեի ընթացքում գնդակին երկու անգամ հազիվ էի դիպչում։ Խաղի թելադրողները մեծերն էին։

Բայց մի անգամ էլ մեզ  բաժին ընկավ պարտության համը, երբ ութսունինը րոպե 0։0 հաշվով ընթացած խաղի վերջին րոպեին  Հարութը հաղթական գնդակով խոցեց մեր դարպասը։ Մինչ տղաները ինչ-որ իրարանցման մեջ էին, ես լացակումած՝ աչքերս էի փորձում թաքցնել, քանի որ Հարութը ինձնից փոքր էր և գոլ էր խփել, իսկ ես…

Երբ աչքերս չռել էի, որ հանկարծ արցունքը չթափվի, թիկունքում աղմուկ լսեցի. մեր թիմի տղաները  շրջափակել էին Հարութին ու հրում էին։ Հարութը դողում էր, վախեցած նայում էր իրենից երեք-չորս տարով մեծ տղաներին, ուզում էր գոռալ, բայց վախենում էր անգամ  բերանը բացել։ Իսկ մեր տղաները սկսեցին ավելի մոտենալ, ավելի ուժեղ գոռգռալ ու հրմշտել ու, ի վերջո, խփել…  Շուտով Հարութը գետնին էր, իսկ ես անշարժ կանգնել էի` վախից քարացած։  Շուտով Հարութի քիթն ու բերանը արյուն էր, իսկ ես դիտում էի տեսարանը, ինչպես սարսափ, բայց կլանող ֆիլմ։ Շուտով Հարութի  աղերսող, հեծկլտացող ձայնը դադարեց հնչել, իսկ ես  լեզուս կուլ տված նայում էի գազազած թիմակիցներիս…

Վայրկյաններ անց, կամ րոպեներ անց, կամ գուցե ժամեր, երբ մեր բակի տղաները վաղուց արդեն ծլկել էին, ու մնացել էի ես` ուշագնաց Հարութի մոտ անշարժ կանգնած, Հարութի մայրը սարսափած վազեց դեպի տղան ու մայրական ողջ ցասումով սկսեց գոռալ ու լալ։ Իսկ ես կամաց-կամաց հետ էի քաշվում` աննկատ փախչելու հույսով, ես ` կիսապաշտպանս…

Ժամանակ անցավ։

Հարութի քիթը մնաց այլանդակված,  դեմքը զարդարվեց մի մեծ սպիով,  էլ երբեք չբարևեցինք իրար։

Դե ի՞նչ արած.

Ֆուտբոլը մեզ համար պատվի՛ խաղ էր…

Թթենին

Մանկությունս ու տատիս ծերությունը համընկան։ Երկուսս էլ քայլել էինք սովորում, իսկ երբ ես սկսեցի վազել, տատս անկողին ընկավ։ Հասնող ու մեռնող կյանքերի ինչպիսի՛ բախում։

Տատս մեռավ սովորական մի օր, և նրան թաղեցին սովորական  փոսի մեջ. անսովոր էր…

Անսովոր էր պատի անկյունի մահճակալի դատարկությունը։ Այդ դատարկությունից կոկորդս սեղմվում էր ամեն անգամ, բայց վախենում էի լաց լինել։

Մորս մխիթարելու էին գալիս տասնյակ կեղծուշիտակ բարեկամներ, ես ուրախանում էի, երբ նրանք ինձ համար կոնֆետ էին բերում և տխրում, որ դրանք համով չէին այնքան, որքան տատիս տված մարմելադները։

Մայրս ասում էր ` մեծ աղջիկ ես, չլացես, հայրս ասում էր` փոքր ես, որ գաս գերեզմաններ։ Եվ փոքրի ու մեծի արանքում ինձ միջակ անպետքություն էի զգում։

Երբ անցավ մի տարի, ես ինձ ավելի անպետք էի զգում, որովհետև այլևս ամեն օր չէի հիշում տատիս ու լացս չէր գալիս։

«Ուրեմն անշնորհք թոռ եմ»։

Տատիս նկարն ինձ ճնշում էր.

– Մա՛մ, հանե՛ք։

– Տատը կնեղանա։

Իսկ երբ անցավ ևս երեք տարի, մայրս ինքը հանեց նկարն ու դրեց դարակում։

Մի՞թե տատս մոռացվեց։

Մեր բակում մի չոր թթենի կար։ Ամեն օր կռիվ էր։ Հայրս ասում էր.

– Կտրենք, մի օր ընկնելու է տանիքին։

Մայրս `

– Ամառը լավ ստվեր է գցում։

Եթե անկեղծ, ինձ համար մեկ էր՝ թթենին կլինի, թե ոչ, բայց մորս ու հորս վեճից առաջացող աղմուկը խանգարում էր դաս սովորելուս։ Եվ ակամայից ինձ համար նույնպես կարևոր էր թթենին, այնքան կարևոր, որ հակվեցի հորս մտքին․ «Կտրեք պրծնենք էլի»։

Երբեմն հիշում էի տատիս։  Սիրում էր աշխատել։ Երբ ոտքի վրա էր, այգում ինձ համար անհասկանալի գործերով էր միշտ զբաղված, մեկ էլ կտեսնեիր` մի թասի մեջ թութ լցրած բերում էր մոտս։ Երբ դեռ աչքերը տեսնում էին, գուլպաներ էր գործում, իսկ ես մտքումս երազում էի, որ դրանք ինձ համար չլինեին, որովհետև դուրս չէին գալիս, բայց գուլպաները միշտ ինձ համար էին, որովհետև ես միակ թոռն էի, իսկ ձմռան ցուրտ օրերին միակ բանը, որ ուրախություն էր բերում մրսկան մարմնիս,  գուլպաներն էին։

Ես արդեն բավականին փոքր էի. ազատ լացում էի, և բավականին մեծ էի. գնում էի գերեզմաններ։

Սովորական մի օր այցի գնացի իմ մեռած ու գուցե մոռացված տատին, և նա ինձ հեքիաթանման մի բան պատմեց։

Պատմեց, որ երբ փոքր էր, փոքրիկ մի երեխա, սիրում էր ծառեր տնկել, և մեր տան բակում մի փոքրիկ թթենի տնկեց։ Պատմեց, որ նրա տակ սավաններ է փռել ու ինձ նստեցրել ճյուղերի հովին՝ արևից պաշտպանելու համար։ Հետս խաղացել է այդտեղ, մատների վրա հաշվել է սովորեցրել և թութ  քաղել ինձ համար։ Իսկ հետո տարիներ են անցել, ինքը մտել է անկողին, ինձ հաշվել սովորեցրել են ուսուցիչներն  առանց մատների, ինձ համար թութ գնել է մայրս շուկայից, և արևից պաշտպանվել եմ անձրևանոցով։ Եվ տատս իրեն ավելորդ է զգացել…

Մթնշաղին վերադարձա տուն ու տեսա, որ հայրս թթենին կտրել է։ 

– Ավելորդ էր,- կոճղին նայելով ասաց հայրս։

Նայեցի կոճղի երկարած ու հողի սիրտը մխրճված արմատներին. չէ՛,  տատս չի մեռել ու չի մոռացվել, տատս արմատ է, տատս ե՛ս եմ…

Մի զույգ կոշիկ

Մենք տասնմեկ տարեկան էինք, և կյանքը հիասքանչ էր։ Երեխա էինք։

Սեպտեմբերին մնացել էր երեք օր։ Դպրոց պիտի վերադառնայինք։ Այդ տարի նույնպես ես ու Աթոն ո՛չ նոր կոշիկ ունեինք , ո՛չ նոր պայուսակ, ո՛չ նոր հագուստ… բայց այս անգամ ևս առաջինն էինք ավարտել արձակուրդային առաջադրանքները, կարդացել բոլոր գրքերը, պատրաստվել դպրոցին։  Մենք  շատ չէինք տխրում, որովհետև գիտեինք` երկուսս էլ չունենք, չենք էլ ունենալու։ Ես վստահ էի, որ Աթոյի մայրն էլ իմ մոր պես չի գնելու ոչ մի նոր բան, ուստի ուրախ էի, Աթոն էլ էր ուրախ, հա , ուրախ էինք, որ չունենք, երկուսո՛վ չունենք…

Մեր տունն ու Աթոյենց տունը դեմ դիմաց էին, մենք կիսում էինք նույն բակը, գյուղերում այդպես շատ է լինում։ Մենք միասին էինք մեծացել, միասին էինք մեծանում, խաղում, տխրում, ուրախանում։ Մենք տասնմեկ տարեկան էինք, և կյանքը հիասքանչ էր…

– Աթո՞, էս ինչի՞ ես էսպես ուրախ,- սեպտեմբերի մեկին բակ մտնելիս հանդիպեցի Աթոյին, ով ավելի շուտ էր վերադարձել դպրոցից։

– Լավ բան եմ որոշել, լավ բա՜ն։

– Ի՞նչ, ի՞նչ, – ես գաղափար չունեի` ինչ կլիներ որոշած Աթոյի փոքրիկ ու ալարկոտ ուղեղը, բայց ոգևորված էի։

– Պիտի աշխատեմ, անպայման պիտի աշխատեմ։ Տեսա՞ր Սուրենի կոշիկները, բա Անիի պայուսակը, իսկ Արմանի կոստյումը տեսա՞ր, հը՞ն, տեսա՞ր։

– Էէէէ՜, մտածեցի` լուրջ բան ես որոշել , թո՛ղ դատարկ մտքերդ, արի գնանք հաց ուտելու, տատը համով փլավ է սարքել։

– Փլա՜վ,- երանությամբ արտաբերեց Աթոն ու վազեցինք մեր տուն։

Հոկտեմբերն էր։ Ցրտի առաջին հեգնանքներն էին օդում, ծառերի արանքներում, գյուղի մեռնող տատուպապերի սրտերում։ Մի օր հայրս բավականին լավ տրամադրությամբ տուն եկավ, ինչն ինձ հիշեցրեց Աթոյի ուրախությունը, երբ տեսել էր մեր դասընկերների նոր շորերը։ Հայրս, չվառած ծխախոտը ձեռքին, մտավ տուն` մոռանալով անգամ կոշիկները հանել։ Ասես շտապում էր ինչ-որ բան հաղորդել։ Մենք համակ ուշադրությամբ շրջապատեցինք նրան։ Հորս ուրախության պատճառը անտառն էր։ Ավելի կոնկրետ` նրան հաջողվել էր մեքենա ճարել, գնալ փայտ կտրել ու վաճառել։ Վերջապես մի երկու կոպեկ ու մի երկու կես-լուծված խնդիր։ Մայրս շտապում էր պարտքերի փոշոտ տետրը գտնել դարակից, տատս լուռ էր, ես լուռ էի` ասելիքն աչքերիս մեջ։

Բայց հայրս, որ լավ էր հասկանում և՛ ինձ, և՛ կյանքը, չթողեց , որ մնամ տխրած աչքերով։ Հաջորդ օրը նա տուն բերեց մի զույգ նոր, այդքան սպասված կոշիկ։ Ես երջանկությունից կախվեցի նրա վզից, բայց րոպեներ անց ինձ համակեց  դառը մեղքի զգացում. «Աթոյին ո՞նց եմ ասելու»։

Բայց , անշուշտ, երբ հաջորդ օրը հագա կոշիկներս ու Աթոյի հետ դպրոց գնացի, նա ուրախացավ ինձ համար, անդադար նայեց կոշիկներիս ու բացականչեց.

– Բայց ի՜նչ լավն են , է ՜ ։

Նոյեմբերն էր։ Տատիս ու Աթոյի մոր զրույցից պատահական իմացա, որ Աթոյենց տանը վեճ է եղել, ամուսիններով կռվել են, թե ինչու Աթոյի հայրն էլ չի գնում փայտի ու կոշիկ գնում երեխայի համար։ Աթոն միակն է դասարանում, որ հին , պատռված կոշիկով է դասի գնում։ Այն ժամանակ երկուսով էինք…

Վերջապես Աթոյի հայրն էլ գնաց փայտի, Աթոն երջանիկ էր, անհամբեր սպասում էր հոր վերադարձին.

– Ասելու եմ քոնից առնի, որ էլի նման լինենք։

Ես ավելի ուրախ էի, որովհետև այլևս նրա առաջ ինձ մեղավոր չէի զգալու  նոր կոշիկներիս պատճառով։

Բայց հենց այդ պահին  մի զարհուրելի ճիչի նոտայով ընդհատվեց մեր քննարկումը։

Աթոյի հոր վրա ահռելի ծառ էր ընկել. մահացել էր…

Աթոն քար կտրած կանգնել էր դագաղի առաջ` հագած իր միակ, պատռված կոշիկները։ Ես մեղքի անասելի ծանրությամբ հենվել էի պատին` հագած նախկին, ծակ կոշիկներս։

Մենք տասնմեկ տարեկան էինք, և կյանքը գարշելի էր։ Էլ երեխա չէինք…

Թողնել պատասխան

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով