Թարգմանություն, Քեթրին Մենսֆիլդ

Օրիորդ Բրիլ

Արևի պայծառ ու ոսկեգույն շողերն այնպես էին տարածվել կապույտ երկնքում, ասես վերևից սպիտակ գինի թափվեր քաղաքային այգիների վրա ու չնայած հիանալի եղանակին՝ օրիորդ Բրիլն ուրախ էր, որ մորթին գցել էր իր վրա։ Օդն ասես կանգնած լիներ, բայց երբ շունչ առնելու համար բացում էիր բերանդ, թեթև սառնություն էիր զգում, ինչպիսին կզգայիր մի կում սառույցով ջուր ըմպելուց առաջ։ Ժամանակ առ ժամանակ, չգիտես որտեղից, մի տերև էր օրորվելով ընկնում, կարծես երկնքից պոկված լիներ։

Օրիորդ Բրիլը հանդիսավոր բարձրացրեց ձեռքն ու շոյեց մորթին։ Սիրելի՛ փամփլիկ։ Այնքան հաճելի էր կրկին զգալ այն։ Այսօր՝ դեռևս կեսօրին, նա մորթին հանեց արկղի միջից, մի կողմ դրեց հակացեցային դեղափոշին, լավ սանրեց մազիկներն ու տրորելով փայլեցրեց աղվեսի փոքրիկ, խամրած աչքերը։ «Ի՞նչ էր պատահել ինձ»,- հարցրին փոքրիկ տխուր աչքերը։ Օ՜, ինչ հաճելի էր տեսնել, թե ինչպիսի խորամանկ հայացքով էր իրեն նայում կարմիր ծածկոցի վրա դրված մորթին։ Քիթը պատրաստված էր ինչ-որ սև նյութից ու ամուր կպած չէր։ Կարծես՝ մի քիչ սեղմվել էր արկղի մեջ։ Հոգ չէ. երբ անհրաժեշտություն լինի, կարելի է մի փոքր սոսինձ քսել։ Փոքրի՛կ սրիկա. . . օրիորդ Բրիլի համար հենց այսպիսին էր իր մորթին՝ սրիկա, որը սեփական պոչն էր ուտում իր ձախ ականջի տակ։ Նա պատրաստ էր այդ պահին հանել այն իր վրայից, դնել ծնկներին ու շոյել։ Նրա ձեռքերը մի թեթև ծակծկեցին, և նա ենթադրեց, որ դա դրսում մնալու հետևանք էր։ Եվ երբ շունչ քաշեց, ինչ-որ թեթև ու տխուր, ո՛չ, ոչ թե տխուր, այլ քնքուշ զգացողություն սողոսկեց իր մեջ։

Նախորդ հանգստյան օրերի համեմատ՝ այս կիրակին բավականին մարդաշատ էր, իսկ փողոցային երաժշտությունը՝ ավելի բարձր և ուրախ։ Այս եռուզեռի պատճառն այն էր, որ սեզոնն էր սկսվել, թեև նվագախումբը ողջ տարվա ընթացքում ամեն կիրակի նվագում էր, բայց այսօրվա երաժշտությունը բոլորովին այլ էր։ Այն ժամանակ կարծես նվագում էին ընտանեկան նեղ շրջանակի համար և քանի որ կողմնակի անձիք չկային, նվագում էին առանց մեծ ջանք գործադրելու, իսկ այսօր նույնիսկ դիրիժորն էր նոր կոստյում հագել։ Օրիորդ Բրիլն համոզված էր, որ նոր է։ Դիրիժորն ուղղեց ոտքերը, արմունկները շարժեց կանչին պատրաստվող աքլորի պես, իսկ կանաչ ռոտոնդա[1] ոճով  կառուցված բեմահարթակի սյուների մոտ նստած երաժիշտները ջանասիրաբար փչեցին այտերն ու հայացքներն ուղղեցին նոտաներին։ Ահա հերթը ֆլեյտայինն էր, որն այնքան գեղեցիկ էր հնչում, կարծես ձայնի հետ մեկտեղ ջրի շողշողացող կաթիլներ ցրվեին օդում: Օրիորդ Բրիլը համոզված էր՝ այս հատվածը կկրկնեն և չէր սխալվում։ Հենց կրկնեցին, նա հանդիսավոր բարձրացրեց գլուխն ու ժպտաց։

Նրա «հատուկ» նստարանին նստած էին ևս երկու հոգի՝ թավշյա վերարկուով մի լղար ծերուկ՝ ձեռքին փորագրված ձեռնափայտ և մեծահասակ, ուղիղ կեցվածքով մի գեր կին՝ ծնկներին հասնող պարույրաձև ասեղնագործված, տրիկոտաժե գոգնոցով։ Նրանք լուռ էին, ինչն օրիորդ Բրիլին մի քիչ հիասթափեցրեց .  նա միշտ անհամբերությամբ էր սպասում այլոց զրույցներին։ Նրան թվում էր, թե իսկապես տիրապետում է լսելու արվեստին և ձևացնելով, թե ընդհանրապես հետաքրքրված չէ՝ լսում ու պատկերացնում էր զրուցող մարդկանց կյանքից մի փոքր դրվագ: Նա աչքի պոչով հետևում էր ծեր զույգին՝ հուսալով, որ շուտով կհեռանան։ Անցյալ կիրակին ևս սովորականի պես հետաքրքիր չէր։ Նրա կողքին նստած էր մի անգլիացի՝ իր կնոջ հետ։ Նա կրում էր անճաշակ պանամա գլխարկ, իսկ կինը՝ ճարմանդներով երկարաճիտ կոշիկ ու անդադար խոսում էր, որ ակնոցի կարիք ունի, քանի որ լավ չի տեսնում, բայց չի ուզում գնել, որովհետև համոզված էր՝ կկոտրի կամ այն անընդհատ կընկնի։ Իսկ ամուսինը շատ համբերատար լսեց, ապա առաջարկեց ոսկե շրջանակով ակնոց, որն ունի ականջների հետևը հասնող կոթեր և փոքրիկ բարձիկներ՝ քթարմատի վրա դրվող երկաթի ներսից։ Բայց կնոջը ոչինչ չէր գոհացնում, քանի որ մտածում էր՝ այդ դեպքում էլ այն կսահի քթի վրայից։ Օրիորդ Բրիլն այդ պահին ուզում էր մոտենալ ու մի լավ թափահարել այդ կնոջը։ Իսկ ծեր զույգն արձանի պես անշարժ նստած էր նստարանին։ Բայց ինչևէ, միշտ կարելի էր հետևել բազմությանը։ Զույգերն ու փոքր խմբերը ծաղկանոցների ու բեմահարթակի առջև գնում-գալիս էին, կանգ առնում՝ զրուցելու, միմյանց ողջունելու կամ ծեր մուրացկանից ծաղիկներ գնելու, որն իր ծաղիկներով լի փոքրիկ դույլն ամրացրել էր ցանկապատին։ Երեխաները, թռչկոտելով ու ծիծաղելով, վազվզում էին մեծերի ոտքերի մոտ։ Փոքրիկ տղաների օձիքներին սպիտակ մետաքսե մեծ վարդակապեր էին, իսկ աղջիկները՝ այդ ֆրանսիական տիկնիկները, թավշյա ժանեկավոր զգեստներ էին կրում։ Երբեմն ծառերի արանքից մի փոքրիկ չարաճճի էր հայտնվում և հազիվ կանգնելով՝ ուսումնասիրում շուրջբոլորն ու անմիջապես նստում գետնին։ Հետո հայտնվում էր նրա զայրացած փոքրամարմին մայրը և, նորաթուխ հավի նման, լայն ցատկով նետվում՝ նրան կանգնեցնելու։ Մյուսները նստած էին նստարաններին կամ կանաչ աթոռներին։ Հիմնականում նույն մարդիկ էին այստեղ, որ գալիս էին ամեն կիրակի, իսկ օրիորդ Բրիլն, անընդհատ ուսումնասիրելով նրանց, նկատել էր, որ  գրեթե բոլորի մեջ ինչ-որ զվարճալի բան կար։ Նրանք տարօրինակ էին, լուռ, գրեթե բոլորը մեծահասակ։ Այնպիսի հայացքներ ունեին, ասես նոր էին դուրս եկել փոքրիկ, մութ սենյակներից կամ՝ ավելի վատ՝ պահարաններից։

Բեմահարթակի հետևում սլացիկ ծառեր էին, որոնց դեղնած տերևներն օրորվելով ընկնում էին, իսկ հեռվում նշմարվում էին ծովն ու կապույտ երկինքը՝ իր ոսկեգույն ամպերով։

«Տամ-տամ-տարարամ, տամ-տամ»,- նվագում էր նվագախումբը։

Ահա կարմիր զգեստներով երկու աղջիկ անցան և կապույտ համազգեստներով երկու զինվորական դիմավորեցին նրանց, նրանք ծիծաղեցին և զույգեր կազմելով, ձեռք ձեռքի տված՝ հեռացան։ Հետո հանդիսավոր անցան ծիծաղելի ծղոտե գլխարկներով երկու գեղջկուհի՝ հեծած մոխրագույն ավանակներ։ Թեթևաքայլ անցավ մի անտարբեր ու գունատ միանձնուհի։ Մի ուրիշ գեղեցիկ կին քայլելու ընթացքում միամիտ գցեց իր մանուշակների փունջը։ Մի փոքրիկ տղա վերցրեց այն ու վազեց նրա հետևից, որ վերադարձնի, իսկ կինը վերցրեց ու դեն նետեց, կարծես թունավորված լինեին: Տե՛ր Աստված։ Օրիորդ Բրիլը նույնիսկ չգիտեր՝ հիանա՞ր կնոջ պահվածով, թե՞ ոչ։ Հետո կզաքիսի մորթուց գլխարկովն ու մոխրագույն կոստյումովը կանգնեցին հենց օրիորդ Բրիլի դիմաց։ Տղամարդը բարձրահասակ էր՝ վճռական ու արժանապատիվ կեցվածքով, իսկ կինը կրում էր կզաքիսի մորթուց գլխարկ, որն հաստատ գնել էր, այն ժամանակ, երբ դեռ շիկահեր էր։ Հիմա իր ամեն ինչը՝ մազերը, դեմքը, նույնիսկ աչքերը, նույն երանգն ունեին, ինչ այդ հնամաշ մորթին, իսկ ձեռքը, որին կրում էր մաքուր ձեռնոց, երբ մոտեցրեց շուրթերին, նման էր բարակ դեղնավուն թաթի։ Իհարկե, այդ տղամարդուն տեսնելով՝ նա չափազանց ուրախ և անգամ հիացած էր։ Նա կարծում էր՝ նրանք պետք է դեռ կեսօրին հանդիպեին և պատմեց, որ սպասելու ընթացքում եղել է ամենուր՝ այստեղ, այնտեղ, ծովի մոտ: Հիանալի օր է, չէ՞։ Գուցե նա համաձայնի. . . բայց տղամարդն օրորեց գլուխը, վառեց ծխախոտը, ծուխը դանդաղ ներս քաշեց, ապա փչեց կնոջ դեմքին, և մինչ կինը շարունակում էր ինքն իրեն խոսել ու ծիծաղել, նա մի կողմ գցեց լուցկին ու շարունակեց ճանապարհը։ Կզաքիսե գլխարկով կինը կրկին մնաց մենակ, բայց շարունակեց ավելի լայն ժպտալ, քան առաջ։ Թվում էր՝ նույնիսկ նվագախումբը գիտեր, թե ինչ էր նա զգում և ավելի մեղմ ու քնքուշ էր նվագում, իսկ թմբուկի ամեն մի հարվածից արձագանքում էր նույն բառը. «Անտա՛շ. . . անտա՛շ. . .»։ Ի՞նչ էր անելու նա։ Ի՞նչ էր լինելու հիմա։ Մինչ օրիորդ Բրիլը ենթադրություններ էր անում, կինը շրջվեց, ձեռքը պարզեց, ասես հենց այդ պահին նկատեց ավելի գեղեցիկ մեկին ու լուռ ճողոպրեց։ Այդ պահից նվագախմբի երաժշտության դրդապատճառը նորից փոխվեց, դարձավ ավելի արագ և ուրախ, քան առաջ։ Օրիորդ Բրիլի կողքին նստած ծեր զույգը ոտքի ելավ ու վճռական քայլերով հեռացավ, իսկ այդ ընթացքում երկար բեղերով մի զվարճալի ծերուկ հազիվհազ շարժվում էր երաժշտությանը համընթաց, բայց կողքից քայլող չորս աղջիկները քիչ էր մնում տապալեին նրան:

Օ՜, ինչ հետաքրքիր էր այս ամենը, ի՜նչ հաճելի էր, ինչքա՜ն շատ էր նա սիրում նստել այստեղ ու նայել անցուդարձին, որը կարծես ներկայացում լիներ։ Այո՛, իրական թատերական ներկայացում։ Եվ ո՞վ կհավատար, որ հետևում երևացող երկինքը պարզապես հետին պլան չէ։ Միայն այն ժամանակ, երբ մի փոքրիկ շագանակագույն շուն հանդիսավոր քայլքով անցավ, ինչպես մի փոքրիկ «թատերական» շուն, որին ասես հանգստացնող էին ներարկել, օրիորդ Բրիլը հայտնաբերեց, թե ինչն էր այս ամենը դարձնում այդքան հուզիչ: Նրանք բոլորը բեմում էին։ Նրանք ոչ միայն հանդիսատես էին, ոչ միայն նայում էին, այլև գործող կերպարներ էին։ Նույնիսկ ինքն ուներ իր դերը, որ ամեն կիրակի գալիս էր խաղալու։ Անկասկած, ինչ-որ մեկը կնկատեր, եթե նա այստեղ չլիներ. վերջիվերջո, նա էլ ներկայացման մի մասն էր: Ի՜նչ տարօրինակ է, որ նախկինում այդպես չի մտածել: Ահա թե ինչով է պայմանավորված նրա՝ ամեն կիրակի տնից ճիշտ նույն ժամին դուրս գալը (որպեսզի չուշանա ներկայացումից) և դա նաև բացատրում է, թե ինչու է նա տարօրինակ զգացողություններ ունենում և ամաչում իր խնամքի տակ գտնվողների համար անցկացվող անգլերենի դասաժամերին պատմել կիրակի օրերի մասին։ Զարմանալի չէ։ Օրիորդ Բրիլը քիչ մնաց բարձրաձայն ծիծաղեր։ Այո՛, նա  խաղում է բեմում։ Նա հիշեց տարեց հաշմանդամ ջենթլմենին, որի համար շաբաթը չորս օր` կեսօրին, թերթ էր կարդում, մինչ նա ննջում էր պարտեզում։ Նա ընտելացել էր բամբակյա բարձի մեջ ընկղմված այդ զառամյալ դեմքին, փոս ընկած աչքերին, կիսաբաց բերանին, նեղ ու երկար քթին։ Եթե նա մահանար, օրիորդ Բրիլը գուցե շաբաթներով չնկատեր, նույնիսկ չանհանգստանար։ Եվ հանկարծ մի օր այդ ծեր մարդը կիմանար, որ իր համար թերթ է կարդում մի դերասանուհի։ Օ՜, դերասանուհի։ Նա գլուխը վեր կբարձրացներ, նրա մարող աչքերում լույսի շողեր կառկայծեին ու հազիվ լսելի ձայնով կհարցներ՝ «Դերասանուհի եք, չէ՞»։ Օրիորդ Բրիլը կուղղեր թերթը, կարծես՝ դա իր դերի անբաժանելի մասն էր և մեղմորեն կավելացներ՝ «Այո՛, վաղուց եմ բեմում»։

Ընդմիջումից հետո նվագախումբը վերադարձավ բեմ և այն, ինչ սկսեցին նվագել, ջերմ էր ու տաք, բայց դրա հետ մեկտեղ ինչ-որ աննշան սառնություն կար, ի՞նչ էր դա։ Հաստատ տխրություն չէր, ո՛չ, տխրություն չէր, այլ մի այնպիսի բան, որ ստիպում էր երգել։  Մեղեդին գնալով ավելի ու ավելի էր բարձրանում, բեմի լույսերն առկայծում էին, և օրիորդ Բրիլին թվում էր՝ ինչ-որ պահից սկսած բոլորը կսկսեն երգել։ Առաջինը կսկսեն երիտասարդները, որ զբոսնելով ծիծաղում էին, հետո նրանց կմիանան ուժեղ ու բամբ ձայներով տղամարդիկ: Եվ նա նույնպես աստիճանաբար կմիանար, հետո այն մեկն էլ, և նստարաններին նստածները ևս միալար ու կիսաձայն կձայնակցեին։ Այդ ամենն այնքան գեղեցիկ ու հուզիչ կլիներ։ Օրիորդ Բրիլի աչքերն արցունքոտվեցին, և նա ժպտալով նայեց այդտեղ գտնվողներին: «Հասկանում ենք, հասկանում ենք»,- մտածեց նա, թեև չգիտեր, թե ինչն էին հասկանում:

Հենց այդ պահին մի աղջիկ ու տղա նստեցին ծեր զույգի տեղը։ Նրանք հագնված էին բարձրաճաշակ և զգացվում էր, որ սիրահարներ էին։ Բնականաբար, նրանք էլ հերոսն ու հերսուհին էին, որ հենց նոր էին իջել տղայի հորը պատկանող զբոսանավից։ Դեռևս դողդոջուն ժպիտը շուրթերին ու երաժշտությունը սրտում՝ օրիորդ Բրիլը շրջվեց ու լսեց.

-Ո՛չ, ո՛չ հիմա,- ասաց աղջիկը,- այստեղ չեմ կարող։

-Բայց ինչու՞։ Միայն չասես այստեղ նստած ծեր ու հիմար կնոջ պատճառով,- ասաց տղան,-  ինչու՞ է նա ընդհանրապես գալիս այստեղ, ո՞վ է կարոտ նրա պես մեկին։ Թե ասա ինչու՞ ես անճոռնի քիթդ դուրս հանում տնից։

-Իսկ մոր-մորթին, ասա, որ շատ ծիծաղելի է,- հռհռաց աղջիկը,- ասես տապակած ճերմակաձուկ լինի։

-Օ՜, դե լավ, ինչևէ,- բարկացած շշնջաց տղան ու ավելացրեց,- ասա՛ ինձ, ma petite chère[2]. . .։

-Ո՛չ, ո՛չ, այստեղ,- կրկնեց աղջիկը,- հիմա չէ՛։


Կիրակի օրերին տուն վերադառնալիս օրիորդ Բրիլը սովորաբար, ինքն իրեն երես տալու համար, սովորաբար, մի կտոր մեղրով թխվածք էր գնում հացի փռից։ Երբեմն մեջը նաև նուշ էր լինում, երբեմն էլ ոչ, բայց տարբերությունը մեծ էր։ Եթե նուշ էր լինում, ասես մի փոքրիկ նվեր տուն տաներ՝ անակնկալ, որը կարող էր և չլինել: Տուն հասնելուն պես օրիորդ Բրիլը հապճեպ վառում էր կրակը թեյ պատրաստելու համար և հույս ուներ, որ կիրակին նուշահամ կլիներ։

Բայց այսօր նա անցավ փռի կողքով, արագ բարձրացավ աստիճանները, մտավ իր փոքրիկ, մութ սենյակը, որն ասես պահարան լիներ և նստեց կարմիր ծածկոցի վրա։ Նա երկար այդպես անշարժ մնաց։ Արկղը, որի միջից հանել էր մորթին, դրված էր մահճակալի վրա։ Նա արագ արձակեց մորթու ճարմանդը և նույնքան արագ, առանց նայելու դրեց այն արկղի մեջ։ Բայց, երբ կափարիչը փակեց, թվաց, թե ինչ-որ մեկի լացի ձայնն է լսում:

Անգլերենից թարգմանեց Արմինե Մուրադյանը


[1] ռոտոնդա (իտալ.՝ rotonda <լատ.՝ ro-tundus – բոլորակ), բոլորակ հատակագծով, սովորաբար գմբեթով պսակված կենտրոնակազմ կառույց։ Ռոտոնդայի պարագծով հաճախ տեղադրված են սյուներ։

[2] Ֆրանս. իմ սիրելի փոքրիկ

Թողնել պատասխան

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով