Աղավնի Գրիգորյան, Պատմվածք

Սպասասրահ

        Երեք, երկու, մեկ… փրկօղակ, որ ճմռթել, խցկել ես ճամպրուկդ ու բերել աշխարհի մյուս ծայրը: Երեք, երկու, մեկ… թե վախենում ես փակ տարածքներից, երբ վախենում ես օտար տարածքներից… Հաշվիչի զրոյանալուն զուգահեռ՝ վերելակդ արդեն քո ուզած հարկում, դու՝ սպասասրահում կլինես: Վախերդ սսկվում են, իսկ սրահի՝ խաչաձև ժապավենով փակված աթոռները արդեն այնքան էլ սահռմկեցուցիչ չեն, ինչպես մեկ տարի առաջ այս օրերին: Երեք, երկու, մեկ… անգամ խաղ է հիշեցնում մանկությունից՝ խաչերով ու զրոներով, խաչերը սահմանազատված են, անձեռնմխելի, ազատ են միայն զրոների տեղերը: Դատարկ զրոներից մեկում տեղավորվում եմ ու սպասում հերթիս:

 Ուշանալ չի կարելի, այս երկրում դու չուշացողը պիտի լինես, դու առաջինը պիտի տեղ հասնես, որ հերթի վերջից մի քայլ առաջ ընկնես ամեն անգամ, մինչև մի օր, թե բախդ շատ բերի ու համառությունդ էլ կեսից խռոված չլինի, հերթի սկզբում հայտնվես:

Կողքիս նստարանին  խաչվող դատարկություն է, հաջորդին մի տարեց մարդ: Դիմացի շարքում հակառակ հաջորդականությամբ են խաչն ու զրոն, ու զրոյականին նստած տիկինն ինչ-որ բան է բզբզում հեռախոսով: Արագ քայլելուց հաճախացած շնչառությունս կարգավորվում է աստիճանաբար, և հիմա արդեն, ուղեղս  փորձում է վերլուծել, թե ինչ էին անում մեր կողքի շքամուտքի դիմաց ոստիկանության  ու շտապօգնության մեքենաները, ինչու էին արգելափակել տարածքը, ինչի պատճառով էլ ստիպված էի մեծ շրջան գծել շենքի շուրջ ու արագացնել քայլերս, որ չուշանամ:  Տասնմեկը չկա, հասցրեցի այնուամենայնիվ… 

 Տիկնոջ հեռախոսից տարօրինակ խշշոց է գալիս. ձայնը երևի մոռացել է անջատել, ինքը ըստ ամենայնի լավ չի լսում, որովհետև անդրդվելի դանդաղկոտությամբ հեռախոսի ստեղնաշարի վրա մեկ աջ, մեկ ձախ է սեղմում: Տիկնոջ ուղղությամբ հաջորդ դատարկությունից հետո թույլատրելի զրոներին մայր ու դուստր են տեղավորվել, դուստրը՝ դեմքով դեպի ինձ: Իրարից անկախ՝ նայում ենք տիկնոջ կողմը, երբ հեռախոսի խշշոցը հանկարծ մոծակի անդուր տզզոցի է վերածվում. տիկինն իր տան անցուդարձն է նայում հեռակառավարվող տեսախցիկով, ինքը տանը չի, տունը դատարկ, բայց այդ դատարկությունն իրենն է, ոչ ոք, անգամ բզեզը իրավունք չունի առանց թույլտվության ներխուժել բնակարան ու խախտել իր լռությունը: Տզզոցը լցվում է սրահ, այնպես որ կողքիս տարեց տղամարդն էլ տարակուսած նայում է տիկնոջը, իսկ նա նյարդայնացած փորձում է տզզոցի պատճառը հասկանալ, ոչ թե մեզ պատճառող անհարամարությունից, այլ իր լռության հանդեպ անհայտ մեկի անպատկառ հանդգնությունը սաստելու գերխնդրից մղված:

  Բարձրախոսով    հայտարարում են՝ երեք… երկու … դեպի զրոն սահմանը հատելուն պես մեկի համար էլ սպասասրահը իր բոլոր զրոներով կդադարի գոյություն ունենալ: Ձայնը  հիշեցնում է. ուղեկցողներին խնդրում ենք սպասել շենքից դուրս, մյուսներին՝ պատրաստել լեգենդները. երևի լավ չլսեցի վերջին բառը, մտածում եմ՝ թվաց:

Մայր ու աղջիկ իրար են նայում, տեղից չեն շարժվում. մայրը փնտրում է աղջկա ձեռքը, իսկ աղջիկը գոտեպնդող թփթփացնում՝ հետդ եմ:

Միայն երբ կողքիս տղամարդը դողացող ձեռքով հանում է գրպանից փոքրիկ լուսանկարը, համբուրում ու նույն դողացող շարժումով դնում վերնաշապկի վերին ձախակողմյան գրպանիկը, հիշում եմ՝ կողքի մուտքից մեկը պատուհանից իրեն գցել էր: Տեսնես պատմե՞լ էր լեգենդը մեկին, և ինչո՞ւ հենց այդքանն էր իր լեգենդը,որ ձգվեց մինչև այս առավոտ, ո՜նց այդքան հեշտ բաց թողեց իր զրոն…

Մինչ լեգենդս շոշափելի դառնա, կանգնի կողքս ու ասի՝ հետդ եմ, դիմացի տիկինը, գտավ բզզոցի պատճառը: Հիմա էլ էկրանի պատկերն է քաշում: Լավ է, որ հեռակառավարվող ճանճասպան չունի, բայց հենց հետ գնա ներսուդուրս անող բզեզների միջից կգտնի այդ հանդուգնին, որ իր բացակայության ժամանակ ներս է սողոսկել… Իսկ այն, մյուս կնոջ տունը… Պատուհանները դեռ բաց էին… առավոտյան չէին հասցրել փակել, ինչ բզեզ ասես չի լցվել երևի. ոչ տեր կա, ոչ տեսախցիկով հետևող:

***

– Մա´մ, ախր իմ ու քո լեգենդը չեն հասկանա, – փորձում եմ արդարանալ, իսկ մայրս հեռախոսի մեջ ինչ-որ անհասկանալի բաներ է ասում շնչակտուր, ինչ որ բզեզի մասին, որ բզզում, բզզո՜ւմ է, փրկվել է ուզում, ու այդ ամենն իր գլխի մեջ: Այդ ամենն իր գլխի հետ ի՞նչ կապ ունի: Մի երկու հանգստացնող խոսք եմ ասում, ձայնիցս զգում է, որ ասածը լուրջ չեմ ընդունում:

Տաքսի չկա, թարսի պես, դեռ այն ժամանակներն են, երբ բԺիշկներն են միակ դիմակավորները, այն էլ վիրահատարանում, մյուս դիմակները՝ անտեսանելի: Այդ ժամանակ ո՞ւմ մտքով կանցներ, որ աչքերը գոնե, միշտ դիմակից դուրս են մնալու, իսկ մնացածը գուցե առհավետ՝ անդեմ, քթի վիրահատությունն էլ անիմաստ շռայլություն:

Տաքսին շռայլություն չէ վաղուց, բայց այս պահին թարսի պես՝ չկա, ստիպված երթուղային ենք խցկվում: Լավ է դեռ՝ նստելու տեղ են տալիս:

-Մա´մ, -ասում եմ կամաց, – բոլորը քեզ են նայում (ինչ նստել ենք ցավերի մեջ է):

– Թող նայեն, – ասում է, – ուղեղիս մեջ ոնց որ բզզա:

 Նորից գլուխը բռնում է, հետո ա´յ-ա´յ   անում՝ հանկարծակի ուժեղ ցավից, ձեռքը բռունցքում ու իմ սաստող հայացքից նեղացած՝ մնացած ճանապահը պատուհանից դուրս է նայում, արցունքերն էլ լուռ հոսում են:

Երեք, երկու… մեկին սպասասրահում ենք: Ոչ ոք մեզնից լեգենդ չի պահանջում. ոչ մեկին մեր լեգենդը հետաքրքիր չէ:

– Սպասե´քՙ_ասում են չոր: Կես ժամ անց սպասեք-ը կրկնվում է:

Սպասում ենք:

-Մա´մ, – հարցնում եմ վախվորած, – ո՞նց ես:

– Հոգեվարքի մեջ է խեղճը, – ասում է մայրս, ու ես աչքերս կլորացնում եմ, որ մորս ասածի վրա հանկարծ դիմախաղս չփոխվի, դեմքը անասելի հոգնած է, ցավից այլայլված, ասածը մեկ է՝ ուղեղս մինչև վերջ չի ընկալում:

 Հետո սպասում ենք լուռ, էլի մի տասնհինգ-քսան րոպե, մինչև ինչ-որ բժշկագիտական դասախոսություն ավարտվում է վերջապես (վերջին տասնհինգ-քսան րոպեն թուլացած անհաղորդ նստել է, անհանգստացնող ցավը ևս թուլացել է, կարծես):

Մեզ ներս են կանչում: Լեգենդի մասին էլի ոչ մի խոսք, պարզապես զննում՝ հատուկ գործիքով, հետո դեղին հեղուկը հսկա ներարկիչով հարվածում ու հոսքի հետ դուրս է մղում թաքստոց-ականջախեցուց՝ մորս կեսօրյա տառապանքի մեղավորին:

Դեղին լճակի մեջ ՝ հազիվ տեսանելի, աշխարհից փախչող փոքրիկ բզեզն է.

-Խեղճ, պստո, ոտիկները իրար հավաքել, պառկել է, – ասում է բուժքույրը՝ անկեղծորեն ափսոսելով փոքրիկի անժամանակ մահը, որ աշխարհից փախուստի պահին մորս ականջախեցին ամենաապահով տեղն էր համարել:

-Մորդ չէիր հավատում, – տխուր կասի մայրս:

-Հա´, մամ, – կհամաձայնեմ, – մենք ի՞նչ անեինք,ախր, ինքն էր փախչում կյանքից:

 -Չէ´, – կասի, – մոլորվել էր, ես զգացի՝ ոնց էր տանջվում, ուզում էր ապրել խեղճը:

Մորս հասցրեց պատմել իր լեգենդը, ես չլսեցի, ես չհավատացի կամ չկարևորեցի ինչ-որ փոքրիկ բզեզի, իր լեգենդով իր աննշան գոյության իրավունքով, ես ուղղակի հաշվեցի երեք… երկու, որովհետև անհարմար էր երթուղայինում ուշադրություն գրավել, որովհետև անհարմար էր հավատալ, որ մի աննկատ բզեզի փրկությունը նաև ինձնից է կախված, դե բզեզ է էլի… հո մեծ բան չի…ու … «մեկ»-ին ուշացանք:

***

Սպասասրահում եմ դեռ… մայր ու դուստր գնացել են արդեն: Նոր այցելուներ եկան ու զբաղեցրին դատարակ զրոները: Կողքիս տարեց մարդուն հենց նոր կանչեցին: Նորից ինչ որ բան են հայտարարում բարձրախոսով, բովանդակությունը չեմ լսում, անունս հենց կարդան՝ կզգամ առաջին հնչյունից, անհնար է, որ բաց թողնեմ. դեռ ոչ մի անգամ անունս մինչև վերջ ու մեկ անգամից չեն կարդացել, այսօր ինչո՞ւ պիտի բացառություն լինի.

-Մա´մ, հարցնում է որդիս, – ինչու՞ մեր ազգանունը չեն կարողանում կարդալ:

– Մեր լեգենդը բարդ է, – ասում եմ:

– Բա մենք իրենցը ոնց ենք միշտ ճիշտ կարդում, դպրոցում ուսուցիչն անգամ, ազգանունս չի կարողանում կարդա:

Պարզ լեգենդը շուտ էլ բարակում է՝ հանկարծ պայծառանում է ուղեղս (տիկնոջ հեռախոսի միջից բզզոցը դեռ լցվում է սպասասրահ, ծանոթ բզզոց է):

Երեք, երկու… մեկից զրոյին սահմանին բարձրախոսով ձայնը «ըըը»- ն ձգում է, կմկմում, հետո ինչ որ խուճուճ տառեր կպցնում, սխալվում, հազով փորձում դուրս գալ անհարմար վիճակից, նորից փորձում, էլի անհաջող: Հենց առաջին «ըըը» -ից գիտեմ՝ իմ հերթն է:

***

 Սպասասրահին հաջորդողը երկար միջանցք է՝ աջ -ձախ անցումներով, հիմա էլ միջանցքի մի ծուռտիկ գալարում պիտի սպասեմ…

Իսկը երեխա ժամանակ կարդացածս գրքից մի տեսարան է. Ալիսն ու հրաշքների աշխարհը չէ, ոչ էլ արկածային հատորյակները, որ ագահաբար դարակ առ դարակ կուլ էին տալիս աչքերս:  Պատմվածքների բարալիկ բրոշուր է. ոչ վերնագիրն եմ հիշում, ոչ հեղինակին, բայց միջանցքով վազող խելագարված աղջիկը հենց հիմա էլ աչքիս առաջ է: Աջ ու ձախ դատարկ շրջանակներով դռներ են, որին ձեռքը մեկնում է՝ դատարկություն է…  Ձայն է տալիս, ոչ մի տեղ կենդանի շունչ չկա, հեռվում՝ հատուկենտ խլացված ճիչեր են, հետո անդուր, ճնշող, երկարող լռություն: Գետնին ընկած թերթն է վերցնում. անցյալ տարվա համարն է, վերջին տպագրվածը, որ ազդարարում է, թե ինչպես սկսվեց դատարկությունը, թե ինչու և երբ սկսեցին իրար հետևից շտապօգնության մեքենաներ կանգել շենքերի առաջ, հետո մեքենաները ևս դատարկ մնացին, հետո դռները դարձան դատարկ շրջանակներ…

Հանկարծ հասկանում է. պետք է վազել անընդհատ ու չկանգնել,որովհետև հենց կանգնես, լռությունը քեզ կուլ կտա, ու վազում է, վազո՜ւմ միջանցքով…

Վազելով անցավ կողքովս, միայն մի տեղ շրջված պողպատե դույլի մոտ կանգ առավ, մոտեցավ, կռացավ, ականջը հպեց դույլին. բզզում է… ու քանի դեռ բզզում է, իր աչքերում կանաչ դաշտերն են հոսում, դեռ վազվզող երեխաներ կան՝ բակերում խաղացող: Հետո հանկարծ բոլորի աչքերից արյուն ծորաց ու հալվեցին բոլորը տեսիլքի պես, ինքն էլ ճչալով ետ քաշվեց ու դույլը շուռ տվեց. բզզոցը դադարեց:

        ***

-Պատմե´ք, – ասում է բժիշկը ու համակարգչին է նայում:

-Ի՞նչը, – հարցնում եմ.

– Լեգենդը:

-Հա՜… Բզեզն ինչո՞ւ էր ուզում փախչել…

Մտածում եմ՝ հիմա զարմացած կնայի վրաս, իսկ նա հանգիստ շարունակում է՝ հայացքը համակարգչին.

–  Գլխապտույտ, սրտխառնոց ունե՞ք:

-Չէ´, – ասում եմ, – գլխապտուտ չունեմ, սիրտս էլ խառնում է տարբեր բաներից, բայց  լեգենդի հետ կապ չունի:

– Մի շեղվեք ուրեմն:

  • -Պատվաստվե՞լ եք:
  • -Հա, – ասում եմ, – Բզեզն ինչի՞ց էր փախչում…
  • -Լավ է, որ պատվաստվել եք, – ասում է ու միակ բանն է կարծեմ, որ իր համար կարևորվում է:
  • -Մի քանի րոպեի պատմություն է, անմիջապես էլ կմոռանաք, – ասում է:
  •  Ու աչքիս առաջ գալիս է կողքի շքամուտքը, բայց վաղ առավոտյան, մի կին, որ լուռ նախաճաշում է, հավաքում լվանում է ափսեները, դասավորում ամեն բան իր տեղում, հետո բացում պատուհանն ու ցած նետվում…
  • -Իսկ եթե մոռանալ չե՞մ ուզում:
  • -Մենք մոռանալու պատասխանատուն ենք միայն, – ասում է ու մի քանի րոպե ավել համակարգչում բզբզալուց հետո տպված եզրակացությունը մեկնում է ինձ ու ցույց տալիս դուռը.
  • -Մյուս այցը մեկ տարի հետո: Դուք լիովին առողջ եք:

Ուզում եմ հարցնել, թե այդ դեպքում ինչո՞ւ էր կինը հագել նախապես խնամքով արդուկած զգեստը, ու ինչո՞ւ երբ բզեզը մոլորվեց, ինչ-որ հիմար դասախոսություն պիտի տևեր մի ժամից ավել, ու այդ ընթացքում խեղճը հուսահատ հոգին ավանդեր: Ինչո՞ւ աղջիկը կանգնեց, եթե պիտի վազեր անդադար՝ փրկվելու համար…

Երեք… երկու… բազմակի կրկնությունից վախերը բթանում են, և ամեն անգամ, երբ հերթական լեգենդը բարակում է, մի տեղ, մոտերքում, մի աննշան բզեզ հանձնվում է:

Օդս չի հերիքում, ստրխառնոցս ուժեղանում է:

***

  • Տուն չհասած՝ կողքի մուտքի մոտ վեր նայեցի: Իններորդ հարկի պատուհանները փակ են արդեն, փողոցը մաքրող սարքն էլ եռակի ջրով ախտահանել է այդքան մասը, այնպես որ շենքը ա՜խ էլ չի քաշի հաջորդ առավոտ:
  • Անձրև է կաթում, առատ չէ, բայց բավարար է, որպեսզի անձրևանոց բացես՝ տակը թաքնվելու համար:  Հենց դեմ դիմաց անձրևանոցի տակ թաքնված՝ հարևանուհիս է. պստիկ բզեզի չափ, բզեզից տարբեր: Ամուսինը գլխին է պահում անձրևանոցը, ինքը հեռադիտակով շենքի վեցերորդ հարկի օդափոխիչից կաթացող ջրի կաթիլներն է հաշվում, որ հենց ընթացքը բռնի, էկրանը մեծացնի, նկարի, որ փաստացի ապացույցը ձեռքին թակի վեցերորդի դուռը…
  • -Լեգենդները իրար հետևից սպառվում են, – կասեմ, – Կողքի շքամուտքից էլ լեգենդ պակասեց, ափսոս էր…
  • -Ի՞նչ լեգենդ, – տարակուսած կնայի ինձ հարևանուհիս, -Պատվաստվել ես,չէ ՞,-վրա կբերի անմիջապես:
  • -Հա, – կասեմ:
  • -Լավ է, – կասի ու միակ բանն է կարծեմ, որ պատմածս լեգենդից իր համար կկարևորվի:

 Վեցերորդ հարկի պատուհանները բաց են, բեթհովենյան «ձոն ուրախությանն» է. մինչև վերջ ձայնը զլել են, բայց տանը կարծես մարդ չկա:

Հաջորդող օրերին է´լ ոչ մի անգամ չեմ նայի վերև՝ իններոդ հարկի պատուհաններին: Մեկ ամիս անց մեր շենքի դիմաց շտապօգնության մեքենա կկանգնի, երեք ամսից կհասնի ներքևի փողոց:

Թողնել պատասխան

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով